Yazar: Barış Sanlı
IEA’in Hanelerin Enerji Alım Gücü (“Household Energy Affordability”), önümüzdeki dönemde sıkça duyacağımız alım gücü tartışmasına birçok veri ve analizle katkı sunuyor[1]. Rapor olaya 3 eksenden bakıyor: Elektrik arzı, talep tarafı ve ölçme-etki bölümleri. Elektriğe özel bir önem verilmiş. Çünkü konut enerji tüketiminde küresel olarak elektriğin payı 2000’deki %20’den bugün %30’a yükselmiş durumdadır. Bu rakam gelişmiş ülkelerde %40’lara ulaşmıştır. Raporun en önemli mesajlarından biri de hane enerji alım gücüne dair politikaların sadece üçte biri en çok etkilenen kesimi hedefliyor.
3Analiz
- Elektrik Fiyat Bileşenleri ve Etkileri: Şebeke bedelleri Kore’deki 12$/MWh’den ABD’de ve Avrupa’daki 100$/MWh’e farklılıklar göstermektedir. Bu bedeller genelde %20-30 civarındadır. 2019’dan beri şebeke bedellerindeki artış, tüm elektrik fiyatı artışının %20’sini açıklıyor. Vergiler ise 2 ile 45 $/MWh yani %2-%15’ine karşılık geliyor. Avrupa’da artan yenilenebilir kaynaklı kısıtların sistem yönetimine maliyeti 4 milyar € civarındadır. Ortalama fiyatlara etkisi de 5€/MWh seviyesindedir.
- Enerji Harcamalarının Bileşenleri: Küresel olarak mesken enerji harcamalarının %50’si petrol ve taşıma, %30’su elektrik ve %20’si ise gaz ve ısırma-pişirme yakıt harcamalarına gidiyor. 2020’de Covid’de ortalama mesken enerji harcaması ulaştırmanın durması ile %13 düştü. 2024 yılında Avrupa’da elektrikte toptan satış 130 $/MWh, şebeke ve vergiler 180$/MWh’di. Gaz 2019’a göre %65, elektrik %30 ve benzin %15 daha yüksekti. Tüm etki için gelir de hesaba katıldığında Avrupa’da medyan mesken için enerji harcamaları %10 seviyesindedir.
- Enerji Alım Gücü için Çoklu Göstergeler: Tanımlara göre gelir olarak yoksul olmayan da enerji yoksulu görülebilir ama tek bir ölçü bulunmamaktadır. Dört gösterge: enerji harcamasının gelirdeki oranının medyanın iki misli olması, enerji harcaması miktarının medyanın yarısı olması, evi yeterli seviyede ısıtamamak, faturaları ödeyememek. Bu dört göstergenin hepsinin de incelenmesi gerekebilir. Son gösterge için, Avrupa’da sıcaklık kaynaklı ölümlerin %90’ı soğuktan ve 2021’den 2024’e evini yeterli ısıtamayanların oranı %6.9’dan %9.2’e yükseldi
3Grafik
Hanehalkı Enerji Harcamaları ve Elektriğin Oranı: Elektriğin hane tüketimindeki oranı arttıkça, yakıt fiyat oynaklığı yerine şebeke ve düzenleme kaynaklı maliyetlerin etkisi artıyor.
[1] https://www.iea.org/reports/household-energy-affordability
Faturalar Neden Artıyor: Gelişmiş ülkelerde düşen yakıt tüketimi ve artan fiyat dengesinde faturalar değişirken; gelişmekte olan ülkelerde ise artan tüketim faturalardaki artışın %95’ini açıklıyor.
Toptan Elektrik Fiyatlarında Gaz ve Yenilenebilir: Avrupa’da elektrik fiyatları üzerindeki gaz fiyatların etkisi çok baskın, diğer taraftan artan yenilenebilir oranları bu artışları sönümleyebiliyor.
