Kayıt için tıklayınız.

Kayıt için tıklayınız.

12 Mayıs 2025 tarihinde, “Küresel Enerji Krizi ve Temiz Enerji Dönüşümünün Güvenlik Boyutu” başlıklı anlamlı ve zamanlaması açısından kritik bir çevrim içi panel başarıyla gerçekleştirildi. Akademisyenler, kamu sektörü temsilcileri, özel sektör paydaşları ve öğrencilerden geniş katılım alan etkinlik, küresel enerji sorunlarının artması ve temiz enerjiye geçişin hız kazanması doğrultusunda düzenlendi. Disiplinler arası diyalog ve politika odaklı tartışmalar için değerli bir zemin oluşturdu.

Etkinlik, enerji-güvenlik eksenindeki iki kritik boyuta odaklanan iki oturumlu bir yapıda gerçekleştirildi. Profesyonel ve dinamik bir şekilde moderasyonu yapılan panel, tematik sürekliliği ve katılımcı etkileşimini başarıyla sağladı.

İlk oturumda, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi’nden, makroekonomi, enerji ekonomisi ve güvenlik politikaları alanında tanınmış bir uzman olan Prof. Dr. Erdal Tanas Karagöl, küresel enerji krizleri karşısında Türkiye’nin enerji güvenliği yaklaşımını kapsamlı bir şekilde analiz etti. Konuşmasında, ulusal enerji politikalarını yeniden şekillendiren jeopolitik ve ekonomik baskılara değinerek, ithalata bağımlılıktan kaynaklanan kırılganlıkları vurguladı ve yerli enerji kapasitesinin artırılması ile arz çeşitliliği stratejilerine dikkat çekti.

İkinci oturumda ise TESPAM Başkanı Sayın Oğuzhan Akyener, temiz enerji dönüşümünü güvenlik perspektifinden ele aldı. Konuşmasında, enerji dönüşümünün yalnızca yenilenebilir teknolojilere yapılan yatırımlarla değil, aynı zamanda çevresel sürdürülebilirlik, tedarik zinciri güvenilirliği ve ulusal dirençlilik gibi unsurları içerecek şekilde geleneksel güvenlik anlayışlarının yeniden tanımlanmasını gerektirdiğini vurguladı. Akyener, Türkiye’nin enerji politikalarının bu karmaşık süreci nasıl yönettiğine dair önemli bilgiler sunarak, özel sektörün rolü, yenilikçilik ve uluslararası iş birliğinin önemine dikkat çekti.

Panelin öne çıkan noktalarından biri, etkinliğin fikir aşamasından organizasyonuna ve tanıtımına kadar sürece aktif olarak katkı sunan 2025 Genç Enerji Liderleri Grubu’nun anlamlı katkıları oldu. Bu grup, gelecekteki enerji politikası tartışmalarında genç liderliğin artan önemini ortaya koydu. Etkinlik temasının oluşturulmasından konuşmacılarla koordinasyona ve dijital altyapının yönetimine kadar üstlendikleri görevlerde gösterdikleri özveri ve profesyonellik, panelin başarısına önemli katkı sağladı. Gençlerin bu süreçteki aktif katılımı, enerji sektöründe yükselen genç seslerin güçlendirilmesinin önemini ve bu seslerin ulusal ve küresel enerji stratejilerine entegre edilmesinin değerini ortaya koydu.

Etkinlik, katılımcıların konuşmacılarla anlamlı etkileşimlerde bulunduğu interaktif bir soru-cevap oturumu ile sona erdi. Bu oturumda enerji bağımsızlığı, bölgesel iş birlikleri, şebeke istikrarı, kritik hammadde tedariki ve yenilenebilir enerjide yenilikçi yollar gibi çeşitli konular ele alındı.

Bu panel, 21. yüzyılda enerji güvenliğinin çok boyutlu doğasını gözler önüne sererken, bu zorluklarla mücadelede sektörler arası ve kuşaklar arası iş birliğinin önemini vurguladı. Enerjinin temiz, sürdürülebilir ve jeopolitik olarak istikrarlı bir şekilde güvence altına alınmasının, hem ileriye dönük politikalar hem de aktif sivil ve akademik katılımla mümkün olacağı net bir şekilde ortaya kondu.

Etkinliğin başarısı, kapsayıcı ve geleceğe dönük diyalogların önemini yeniden teyit etti ve akademi, kamu, sivil toplum ve gelecek nesil enerji liderleri arasındaki iş birliğiyle şekillenecek yeni girişimlerin zeminini oluşturdu.

Pazartesi, 08 Ocak 2024

İki haftada bir pazartesi günleri çevrimiçi olarak gerçekleştirdiğimiz WEC Mondays etkinliklerinde bu hafta Center on Global Energy Policy Araştırmacısı Dr. Tatiana Mitrova’yı ağırladık.

Dr. Mitrova “Küresel jeopolitik düzenin dönüşümünün enerji güvenliği ve uluslararası enerji ticareti ve piyasaları üzerindeki etkileri” konulu sunumunda şunlara değindi:

• Günümüzde jeopolitik dönüşümün yeni bir aşaması yükselişe geçmektedir. Uluslararasılaşmış çatışmalar 2004’ten bu yana dokuz kat artmıştır. Jeopolitik gerilimler, şu anda dünyanın birçok yerinde gördüğümüz proaktif askeri çatışmalara dönüşmekle birlikte, Rusya-Ukrayna savaşı, son 80 yılda Avrasya’da yaşanan en büyük askeri çatışma olarak kabul edilmektedir. Orta Doğu’daki büyük ölçekli askeri çatışmalar, Afganistan, Myanmar, Kongo Cumhuriyeti ve diğer birçok devletteki iç savaşlar, giderek çok kutuplu hale gelen bir dünyada çatışma dinamiklerinde bir değişimin sinyalini açıkça vermektedir.

• Sonuç olarak, enerji sektörü benzeri görülmemiş olumsuzluklarla karşı karşıyadır. 2. Dünya Savaşı’ndan bu yana ilk kez, askeri çatışmalar sırasında kritik enerji altyapıları hedef alınmıştır. Kuzey Akım ve Baltık Boru Hattı patlamaları bu tür olaylara sadece birkaç örnektir ve 2024’te daha kritik enerji sabotajları beklenmektedir.

• Askeri çatışmalar yeni gerçekliğimizin bir parçası haline geldikçe, bu yeni paradigmada enerji güvenliğini yeniden oluşturmamız gerekecektir. Olması beklenen enerji güvenliği tanımı, uygun fiyatlı enerji altyapısı, enerji güvenilirliği ve dayanıklılığı ile sınırlı kalmamalı, dünyada artan askeri çatışmaları da göz önüne alarak siber güvenlik ve enerji altyapılarının fiziksel güvenliğini de öncelemelidir.

• Günümüzde eski yaptırım mekanizmaları artık etkili bulunmamaktadır. İşgalden sonra uygulanan şimdiye kadarki en katı yaptırımlara rağmen Rusya, enerji ihracatını daha “dost” bölgelere yönlendirerek yaptırımların zararlarını en aza indirme konusunda oldukça başarılı olmuştur. Rusya, Birçok Avrupa ekonomisinden daha iyi bir gelişme göstererek ekonomisini 2023’te yıllık bazda %3 artırmıştır. Bu durum eski yaptırım mekanizmasının yeni jeopolitik paradigmadaki etkisizliğini bir kez daha doğrulamaktadır.

• Sonuç olarak, dünya enerji piyasası bu yeni jeopolitik düzen nedeniyle daha parçalı ve çok daha az şeffaf hale gelecektir. Yaptırım uygulanan devletler misilleme yapmak için daha fazla gölge piyasa ve dolar dışı ödeme yolları arayacak ve bu da küresel enerji piyasasında daha fazla belirsizliğe neden olacaktır. Yaptırım uygulanan devletleri daha fazla yaptırımdan korumak için ticaretin kesin fiyatı ve hacmi gizli tutulmaktadır. Nispeten şeffaf ve küresel olan enerji piyasası zamanla daha az şeffaf ve daha lokalize hale gelecektir.

• Bu daha değişken ve daha az şeffaf küresel enerji piyasasından en fazla zarar görmesi beklenen küresel güneyin en yoksul ülkeleri olacaktır Soğuk savaş zamanlarıyla karşılaştırıldığında bu ülkeler rakip güçlerin oyun alanı haline gelmiş bulunmaktadır.1970’lerin aksine bugün yeni güç paradigmasını karmaşıklaştırma potansiyeli taşıyan büyük bir güç olan Çin’le karşı karşıyayız.

• Yeni jeopolitik düzen aynı zamanda çok sayıda enerji dönüşüm yolunun da kapısını açmaktadır. Ülkeler coğrafi avantajlarına, ekonomik geçmişlerine ve politika tercihlerine bağlı olarak kendi dönüşüm yollarını geliştirmektedir.

• Bununla birlikte, daha şeffaf olmayan, istikrarsız, parçalanmış bir küresel enerji piyasasında bu riskleri yönetecek çalışan küresel mekanizmaların bulunmamasından dolayı enerji güvenliği ile ilgili daha fazla riskle karşılaşacağız.

Pazartesi, 13 Kasım 2023

İki haftada bir Pazartesi günleri çevrimiçi olarak gerçekleştirdiğimiz WEC Mondays etkinliklerinde bu hafta Wisconsin Üniversitesi Sürdürülebilirlik Ofisi Kampüs Enerji Danışmanı Dr. Josh Arnold’ı ağırladık.

Dr. Arnold’un ‘‘Agrivoltaik: Güneş Elektrik Üretiminin Tarım, Otlak ve Doğal Yaşam Alanlarıyla Entegre Edilmesi” konulu sunumunda şunlara değindi:

• Agrivoltaik sistemler ile aynı arazinin tarım ve enerji üretimi için çok yönlü kullanılması mümkündür. Ekonomik büyüme, toprak sağlığı ve su kalitesi ile uyum içinde olan tarım, otlak ve doğal yaşam alanlarının korunması uygulamaları aynı zamanda güneş panellerinden de temiz elektrik üretebildiğimiz bir durumu meydana getirmektedir.

• Agrivoltaikler için yaygın kullanılan 4 güneş konfigürasyonu vardır. Bunlar sabit paneller, gün boyunca güneşi takip edebilen tek eksenli izleyiciler, dikey paneller ve Agrivoltaik için en iyi seçeneklerden biri olan yükseltilmiş panellerdir.

• Sabit montajlı veya yükseltilmemiş sabit paneller, güneş akışı için faydalı olmasına rağmen çiftçilik ve tarım bakımından araziye erişimin azalması ve gölgenin artması gibi birtakım sorunlar yaratabilmektedir.

• Tek eksenli izleyiciler, çiftçiye daha fazla esneklik ve kontrol sağlar. Tek eksenli izleyicilere, tarım ekipmanlarının ve makinelerinin daha rahat bir şekilde kullanılabilmesine yardımcı olacak şekilde yön verilebilmektedir.

• Yükseltilmiş sabit eğimli veya yükseltilmiş paneller, var olan en verimli ancak en pahalı güneş paneli konfigürasyonudur. Bu konfigürasyon büyük hayvanların otlatılmasını ve tarımı mümkün kılacak şekilde maksimum yatay ve dikey erişimi ve minimum gölgelemeyi sağlamaktadır.

• Agrivoltaiklerin başarısını belirleyen 5 temel unsur vardır. İklim – tarım ürünlerinin büyüyebilmesi için doğru toprağı ve çevreyi seçmek. Konfigürasyonlar – temiz enerji üretiminin tarım, otlatma ve doğal yaşam alanlarının korunması ile bir arada var olabilmesi için uygun güneş enerjisi tasarımını ve düzenini seçmek. Mahsul Seçimi – doğru tohumların seçilmesi, yetiştirme yöntemleri ve tasarımı. Uyumluluk – Agrivoltaik projeler için seçilen arazinin ikili kullanımlar için yeterli esnekliği sunması. İşbirliği – farklı çıkarlara ve ihtiyaçlara sahip olan paydaşların hedeflerini Agrivoltaiklerin başarılı olacağı yönde birleştirmesi.

• Türkiye, ABD’nin Wisconsin eyaletinin yaklaşık 5 katı büyüklüğündedir. Türkiye’de şu anda yaklaşık 56.000.000 dönümlük alan tarım için kullanılmaktadır. Güneş enerjisi kapasitesi söz konusu olduğunda, Türkiye, Wisconsin’den yaklaşık 20 kat daha fazla güneş enerjisi kapasitesine sahiptir ve her iki bölgede de önümüzdeki 5 yıl içinde hızlı artış beklenmektedir.

• Türkiye, dünyanın en büyük fındık üreticisi ve ihracatçısıdır. Güneş enerjisinden elektrik üretiminin tarımla entegre edilmesi, sadece pozitif ekonomik değer sağlamakla kalmayacak, aynı zamanda Türkiye’nin sürdürülebilirlik hedeflerini gerçekleştirmesine de yardımcı olacaktır.

Pazartesi, 30 Ekim 2023

İki haftada bir Pazartesi günleri çevrimiçi olarak gerçekleştirdiğimiz WEC Mondays etkinliklerinde bu hafta Regulatory Assistance Project (RAP) Avrupa Programları Direktörü Dr. Jan Rosenow’ı ağırladık.

Dr. Jan, “Verimli ve Akıllı Elektrifikasyon” konulu sunumunda şunlara değindi:

• Günümüzdeki nihai enerji talebi tartışması, öncelikle yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılmasına ve fosil yakıtlara olan bağımlılığın azaltılmasına odaklanmıştır. Ancak bu, buzdağının sadece görünen kısmıdır, ulaşım ile birlikte ısıtma ve soğutma, bugün nihai enerji tüketiminin neredeyse% 80’ini oluşturmaktadır. Ulaşımda elektrikli araçlar yükselişteyken, ısıtma ve soğutma sektöründe enerji verimliliğini artırmaya yeterince önem verilmemektedir.

• Temiz enerjiye geçiş dünya çapında durdurulamaz bir biçimde gerçekleşmekte. Güneş ve rüzgârın küresel elektrik kapasitesi ilavelerindeki payının son on yılda artması, AB, ABD ve Birleşik Krallık’taki politika yapıcıların 2030 ortasına kadar tamamen karbondan arındırılmış elektrik sistemine sahip olmak için iddialı hedefler koymalarını sağlamaktadır.

• Enerjinin geleceği giderek artan oranda dağıtılmış enerji kaynaklarındadır. Her ne kadar merkezi elektrik üretim kapasitesi hala daha fazla olsa da, dağıtılmış enerji kaynakları (DER) kapasitesinin payı da giderek artmaktadır. 2030 yılına kadar, yeni DER kapasitesi ilavelerinin, merkezi üretim kapasitesinin iki katı olacağı beklenmektedir.

• Elektrifikasyon, nihai enerji talebini %40 oranında azaltabilir. Örneğin ulaşım sektöründe, elektrikli araçlar, nihai enerji kullanımı açısından içten yanmalı motorlu otomobillere göre 3-4 kat daha fazla enerji verimi sağlamaktadır. Binaların de karbonizasyonu için ısı pompalarının yaygın olarak kullanılması gerekir. Isı pompaları diğer ısıtma sistemlerinden önemli ölçüde daha verimli olmaktadır. Isı pompaları ile 1 birim elektrik girişi 3-5 birim ısı çıkışı ile sonuçlanmaktadır.

• 2022’de Avrupa’da ısı pompası pazarında neredeyse %40 büyüme görülmüştür. Yaygın görüşün aksine, ısı pompaları soğuk iklimde de çalışabilmekte, bu da kısmen Norveç ve Finlandiya gibi ülkelerin neden Avrupa’daki en yüksek ısı pompası kullanımına ve ısıtmadan kaynaklanan en düşük karbon emisyonuna sahip olduğunu açıklamaktadır.

• Akıllı elektrifikasyon daha fazla sistem esnekliği sağlamak ve enerji depolamaya daha az bağımlılık için özellikle hedeflenmelidir. Nihai enerji tüketicileri, pik talepten kaçınmak için akıllı sayaçlarını takip edebilmeli, akıllı şarj tarife ve hizmetleri, müşterilerin akıllı elektrifikasyona uyum sağlamaları için daha kullanılabilir hale getirilmelidir.

•  Ne kadar enerji tasarrufu yapıldığı değil, hedeflenen enerji tasarrufu asıl ölçüt olmalıdır. Kaliforniya’da saat öğlen 2’de güneş enerjisinden tasarruf etmeye çalışmak, bunu kullanmaktan daha pahalıya mal olabilmektedir. Sonuç olarak, Kaliforniya’da akşam saatlerinde enerji tasarrufu yapmak çok daha değerli olacaktır. Kısacası enerji tasarrufu, enerji sisteminin zamanlamasını, coğrafyasını ve bağlamını dikkate alarak enerji sisteminde değer yaratmaya odaklanmalıdır.

Pazartesi, 16 Ekim 2023

İki haftada bir Pazartesi günleri çevrimiçi olarak gerçekleştirdiğimiz WEC Mondays etkinliklerinde bu hafta Akdeniz Ülkeleri Enerji Şirketleri Birliği Petrol ve Gaz Direktörü Dr. Sohbet Karbuz’u ağırladık.

Dr. Sohbet, “Avrupa Gaz Arz Güvenliğinde LNG’nin Rolü” konulu sunumunda şunlara değindi:

• Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik askeri saldırısından önce AB, gazının 2/3’ünü en yüksek pay Rusya’da olmak üzere, Kuzey Afrika, Norveç ve Azerbaycan’dan boru hatlarıyla alıyordu.

• AB’nin yerel gaz arzı 1970’lerde zirveye ulaşmıştı. Bununla birlikte, daha rekabetçi ithal gaz ve Avrupa’da sürekli artan gaz talebi nedeniyle 2022’de Avrupa gaz talebinin %10’undan azı yerel arzdan karşılandı.

• AB’nin ithal gaza olan bağımlılığının, Avrupa’nın en büyük gaz sahası olan Groningen’in bu ayın başlarında kalıcı olarak kapatılmasından dolayı daha da artacağı beklenmektedir.

• Ukrayna Transit Sözleşmesi’nin 31 Aralık 2024’te sona ermesi ve yenilenme ihtimalinin düşük olması nedeniyle, AB’nin enerji talebini karşılamak için Rusya da dahil olmak üzere dünyanın geri kalanından daha fazla LNG’ye ihtiyacı olması beklenmektedir.

• REPowerEU planı, AB’nin Rus fosil yakıt ithalatına olan bağımlılığı sona erdirmek için Mart 2022’de başlatıldı. Özellikle, REPowerEU ile Rusya dışı tedarikçilerden 50 milyar metreküp LNG ve 10 milyar metreküp boru hattı gazı ithalatının artırılması hedeflenmektedir.

• Sadece 2022 yılında ilave LNG’yi kullanmak için 17 milyar metreküp LNG yeniden gazlaştırma kapasitesi eklendi. AB’nin mevcut yeniden gazlaştırma kapasitesi 157 milyar metreküptür ve bunun , 2026 yılına kadar %38 daha artacağı tahmin edilmektedir.

• Her ne kadar AB’nin yeniden gazlaştırma kapasitesindeki artış dikkate değer olsa da, AB yine de dağıtım sorunlarından muzdariptir. İspanya, Avrupa’daki en yüksek yeniden gazlaştırma kapasitesine sahiptir fakat gazın daha çok ihtiyaç duyulan Doğu Avrupa’ya getirilmesi AB’nin karşı karşıya olduğu büyük bir sorundur.

• REPowerEU, Rus enerji arzını ikame etmek için daha fazla yenilenebilir enerji ve düşük karbonlu enerji kaynaklarını hedeflemektedir. Ayrıca REPowerEU, enerji verimliliği ve enerji tasarrufuna dönük tüketim davranışına vurgu yaparak gaz talebini %15 azaltma hedefini 2024’e kadar uzatmıştır.

• Son olarak, REPowerEU, AB’nin 01 Kasım 2022’ye kadar toplam depolama kapasitesinin %80’ini ve bundan sonra her yıl 1 Kasım’a kadar toplam depolama kapasitesinin %90’ını doldurmasını gerektiren yeni bir depolama yönetmeliği oluşturdu. AB, Çin’deki düşük talep nedeniyle şu ana kadar gaz depolama hedefine başarıyla ulaşmıştır.

• Ancak AB, Çin’deki düşük talebe çok uzun süre güvenemez. Çin’in gaz talebi tekrar rayına oturduğunda, piyasada son iki yıldır olduğu kadar bol miktarda LNG arzının kalmayacağı beklenmektedir.

• Güvenli ve uygun fiyatlı enerji elde etmek için AB’nin alternatif enerji kaynakları ve tedarikçileri araması gerekmektedir. AB, enerji talebine ve iklim değişikliği hedeflerine dönük olarak ulaşılabilir hedefler koymalıdır.

İki haftada bir Pazartesi günleri çevrimiçi olarak gerçekleştirdiğimiz WEC Mondays etkinliklerinde bu hafta California Solar Energy Collaborative Eş Direktörü Jan Kleissl’i ağırladık.

Jan, Dağıtılmış Enerji Kaynaklarından bahsettiği sunumunda şunlara değindi:

• Dağıtılmış Enerji Kaynakları (DER), genellikle çatıdaki güneş panelleri ve pil depolama gibi elektrik kullanım alanlarının yakınında bulunan küçük ölçekli enerji kaynaklarıdır. Hızlı bir şekilde yayılıyor olmaları sadece elektriğin üretilme şeklini değil, aynı zamanda ticaretini, dağıtımını ve tüketimini de dönüştürmektedir.

• Kaliforniya 30 GW şebeke kapasitesine sahiptir. Kaliforniya, yenilenebilir enerjisini son on yılda ağırlıklı olarak güneş enerjisinden elde etmekte. 3 Nisan 2022’de elektriğin %97,6’sı benzeri görülmemiş bir şekilde yenilenebilir kaynaklardan geldi.

• Güneşten elektrik üretiminin hava koşullarına yüksek oranda bağımlı olması genellikle dalgalı bir elektrik üretimine neden olur. Bununla birlikte, bulutlu koşullardan açık havaya geçtiğinde, güneş enerji üretimi büyük ölçüde artar.

• Arz ve talep arasındaki tutarsızlığı en aza indirmek için tüketim davranışı güneş enerji üretimiyle uyumlu olmalıdır. Örneğin, akşam işten eve geldiğinizde elektrikli aracınızı şarj etmek yerine, EV’inizi gün içinde işyerindeyken şarj edebilirsiniz.

• Yenilenebilir enerji üretim ve tüketim farkı için en ekonomik ve sağlam çözüm, kontrol edilebilir yüklerdir. Elektrikli araçlar, çatı üstü PV ve pil depolama gibi kontrol edilebilir yüklerle birleştirilmiş milyonlarca DER’in uygulanması, tüketicilerin kendi enerji taleplerini kontrol altına almalarını ve büyük, merkezi şebekelere daha az bağımlı olmalarını sağlayacaktır.

• DER’ler ve elektrik şebekeleri arasındaki bağlantı ve iletişim büyük bir öneme sahiptir. Yalnızca bir EV’ye değil, aynı zamanda diğer DER’lerin mikro denetleyicisine de (örneğin çatı PV’si) bağlı olan akıllı bir mikro denetleyici, o EV’nin enerji kullanımını etkinleştirmek veya devre dışı bırakmak için Veri Katmanı aracılığıyla iletişim kurabilir.

• Dağıtılmış Enerji Kaynakları Yönetim Sistemi (DERMS), şebekeler ve son kullanıcılar arasındaki koordinasyonu geliştirmede büyük öneme sahiptir. Düzgün tasarlanmış DERMS, yalnızca şebeke ve DER’ler arasındaki tüm iletişimi yönetmekle kalmamalı, aynı zamanda veritabanını depolayabilmeli, dalgalanmaları görselleştirebilmeli, uzak kullanıcıların erişimini sağlayabilmelidir.

• DER bağlantısının geleceği, enerji kullanıcılarının DER’lerin nasıl çalıştığını anlamak hususunda farkındalık kazanmalarına bağlıdır. Daha da önemlisi, elektrifikasyon ve akıllı-enterkonnekte şebekelerin daha yaygın hale gelmesi için yenilenebilir enerji üretimi büyük ölçüde arttırılmalıdır.

• DER Connect’in kullanıcıların gizliliğini tehlikeye atabileceği ve sistemi, siber saldırılara karşı daha savunmasız hale getirebileceği söylenebilir. Bu nedenle, Dağıtılmış Enerji Kaynakları Yönetim Sistemi (DERMS), milyarlarca DER’i birbirine bağlamadan önce bu sorunların çözümünü stratejik olarak hedeflemelidir.

İki haftada bir Pazartesi günleri çevrimiçi olarak gerçekleştirdiğimiz WEC Mondays etkinliklerinde bu hafta Oxford Enerji Araştırmaları Enstitüsünden Martin Lambert’i ağırladık.

Martin, “Temiz Hidrojen: Umut mu Hayal mi?” konulu sunumunda şunlara değindi:

• Düşük karbonlu hidrojen, enerji sisteminin dekarbonizasyonunda önemli bir rol oynayacak fakat bunu daha çok rafineri, elektrik üretimi, çelik üretimi ve ulaşım gibi belirli uygulamalarda göreceğiz.

• Elektrifikasyon, daha yüksek verimlilik ve kullanım kolaylığı nedeniyle yenilenebilir hidrojene nazaran daha çok tercih edilecek. Hafif araçlardan ev aletlerine kadar elektrifikasyonu sağlanabilecek her şeyin elektriğe geçmesi gerekir.

• Temiz hidrojenin küresel enerji sisteminde önemli bir rol oynayabilmesi için, tam değer zincirinin geliştirilmesi çok önemlidir. Temiz hidrojen üretim maliyetini düşürmek için daha fazla elektrolizör fabrikası ve ek yenilenebilir enerji üretim kapasitesi olması gerekiyor. Yeşil hidrojenin ekonomik ve güvenli bir şekilde taşınmasını sağlamak için daha fazla boru hattına ve şebekeye ihtiyaç vardır.

• Yeşil hidrojen, fosil yakıtlardan temin edilen hidrojenden önemli ölçüde daha pahalıdır. Yeşil hidrojenin fiyatı yenilenebilir enerji üretiminin fiyatına bağlıdır. Düşük maliyetli yenilenebilir enerji bizi daha düşük maliyetli yeşil hidrojene götürmektedir.

• Yenilenebilir enerji üretimi ve Karbon Yakalama-Depolamanın (CCS) hızlı bir biçimde kullanıma sunulması temiz hidrojen ölçeğinin artırılması için ön şarttır. Küresel hidrojen üretiminin % 90’ından fazlası, 900 milyon ton CO2 yaydığı tahmin edilen fosil yakıtlardan sağlanmaktadır. Bugün toplam küresel CCS sadece 40 milyon tondur.

• Bugüne kadar temiz hidrojen üretimi büyük ölçüde devletler tarafından finanse edilen pilot projelerden kaynaklanmaktadır. Örneğin, Birleşik Krallık Hükümeti 4 karbon yakalama-depolama projesini desteklemek için 1 milyar sterlin kaynak ayırırken, Norveç hükümeti de 1,5 milyon ton CO2 yakalayabilen “Kuzey Işığı” projesine 1,63 milyar dolar ayırdı. Avrupa’daki bu çabalar umut verici olsa da temiz hidrojen konusundaki küresel çaba pek umut verici değildir.

• REPowerEU planı 2030 yılına kadar 10 milyon ton yeşil hidrojen üretimini hedeflese de bu pek olası görünmüyor. 10 milyon ton yeşil hidrojen, ilave 500 TWh yenilenebilir elektrik üretimi gerektirir. 2021 yılında 26 GW yenilenebilir enerji kapasitesi eklenmişken REPowerEU hidrojen hedefine ulaşmak için her yıl 45 GW ek kapasiteye ihtiyaç duyulmaktadır.

• Hidrojen ticaretinin nispeten kısa mesafelerde başlaması muhtemeldir, çünkü hidrojenin boru hattıyla taşınması, gemiyle taşınmasından çok daha uygundur.

Mark, “Kömür Madeni ve Kömür Santrali Kapatmalarında Adil Dönüşüm ” konulu sunumunda şunlara değindi :

• Enerjide Adil Dönüşümü nasıl gerçekleştirdiğimiz dönüşümün kendisinden daha önemlidir. Dönüşümün daha eşit ve adil olabilmesi, bu madenlerde çalışanlara insana yakışır ve güvenli yeni işlere geçiş fırsatlarının yaratılmasıyla gerçekleşir. Ayrıca dönüşümün kapsayıcı olması gerekir ve tüm paydaşların aktif katılımı teşvik edilmelidir.

• Adil dönüşümde küresel diyalog büyük önem teşkil etmektedir. COP 26&27 zirveleri, enerji dönüşümünün kapsayıcı ve adil olması için dönüşüm yollarının yalnızca enerjiyi değil aynı zamanda sosyoekonomik durumu ve işgücünün refahını da içermesi gerektiğini vurgulamıştır.

• Geleneksel olarak Adil Dönüşümler, hükümet yönetiminde özel sektörle kısa vadeli etkileşim yoluyla gerçekleştirilmektedir. Fakat, özel sektörün gerekli hizmetleri sağladığı uzun vadeli bir sözleşme ile kurulan Kamu-Özel-Ortaklığı (PPP) yaklaşımı bu hususta daha verimli olabilecektir. Hükümet tarafından çıktı şartnamesinde belirtilen özelliklerin özel sektör tarafından karşılanması beklenir, karşılanmadığı takdirde herhangi bir ödeme yapılmaz.

• Çıktı şartnamesindeki özellikler, “Yetkililer bu proje sonucunda neyi başarmak istiyor?” gibi soruları sorarak projenin uzun vadeli etkisini değerlendiren “Logic Model”inden türetilir. Uzun vadeli etki belirlendikten sonra, uzun vadeli sonuca ulaşmak amacıyla projeyi yürütmeyi kabul eden taraflar arasında işin özellikleri belirlenir. Bu şartnameye göre özel sektör, kaynak ve proje tasarımı şeklinde hangi girdinin kullanılacağını seçer. Bu nedenle, PPP yaklaşımında çıktı şartnamesi hayati önem taşımaktadır.

• Risk paylaşımı her PPP işleminin merkezinde yer alır. Geleneksel altyapı ihalelerinde risklerin neredeyse tamamı kamu tarafından üstlenilirken, bir PPP projesi riskin tamamının transferini değil, kamu ve özel sektör arasında risklerin paylaşımını içerir.

• PPP modeli uygulamalarının en iyi örneklerinden biri İstanbul Yeniköy’de terk edilmiş bir kömür madeninin sadece üç buçuk yıl içinde dünyanın en büyük havalimanına dönüştürülmesidir.