ÖZET:

Bazı grafikler vardır. Psikolojik testlerdeki gibi görmek istenen görülür. Türkiye’de dizel talebinde bir süredir bir negatif hareket var. Fakat bu hareket diğer ürünlerde aynı oranda değil. Bunun ilk görülen sebebi ise daha çok ekonomik büyümeye paralel olarak önce dizel talebinin hızlı tepki verdiği şeklinde değerlendirilebilir. Diğer taraftan jet yakıtındaki hızlı artış da izlemeye değer. Bu raporda ise dizelin en kötü ihtimalle bir duraklama dönemine girdiği gösterilmektedir.

YÖNTEM:

Veri seti olarak JODIDB.org ‘daki 2002’den bu yana olan Türkiye verileri kullanıldı. Veriler aylık ve bin ton cinsinden düzenlendi. Nafta, fueoil ve diğer kalemleri ihmal edildi. Daha çok ulaştırmaya bakan akaryakıt verileri kullanıldı.

ANALİZ:

Türkiye’de son yıllarda en çok dikkat çeken büyüme jet yakıtı oranındaki büyüme ile dizel talebindeki yaz maksimumlarıydı. Benzin ve LPG kendi hallerinde devam eden talep kalemleri olarak çok da göze batmıyordu. Fakat son dönemde dizel talebinde anlamlı düşüşler olmasına rağmen diğer ulaştırma yakıtlarında bu oranda bir düşüş görülmedi.

Yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi, LPG’nin düşen bir payı ve benzinin artık daha fazla sıkıştırılamayacak bir oranı vardır. Belki de benzin talebi olması gerekenin çok altına düşmüş olabilir. Ama Türkiye petrol talebindeki artışta en büyük etkiyi jet yakıtı yapmıştır diyebiliriz. Dizelin her ne kadar oranı sabit gibi gözükse de talep artışı devam etmiştir.

Dizel talebine özel olarak baktığımızda ise çok hızlı bir artış trendinin sonunda bir yavaşlama olduğu görülüyor ama uzun dönemli talep trendi şimdilik kırılmış gözükmemektedir.

12 aylık hareketli toplamlarda dizelin ve LPG’nin benzine oranlarına baktığımızda ise, benzinin hem LPG’ye karşı hem de dizele karşı payını küçük de olsa arttırdığı görülebilir.

SONUÇ:

Şimdilik çanlar dizel için çalıyor diyemeyiz. Ama bir yavaşlama görülmektedir. Bunun iki sebebi olabilir ve iki sebep de eş zamanlı olarak gerçekleşiyor olabilir. Birincisi dizel talebinin ekonomik büyümeye esnekliği yüksek olduğundan benzin ve LPG’ye göre ekonomik sinyallere daha yüksek tepki veriyor olabilir. Diğeri ise bir kısım tüketicinin hükümet politikalarını beklemeden dizelden çıkmaya başlamış olabileceğidir.

Fakat benzinin ulaştırmadaki payında en dip nokta görülmüş olabilir. Bu noktadan sonra artış beklenebilir. Dizel talebinde de uzun dönemli trend kırılmış gözükmüyor (tabii şimdilik). Eğer dizelden tekrar benzine kayış olacak ise, zayıf da olsa bunun ilk sinyallerini görüyor olabiliriz.

İndirmek için tıklayın

ÖZET:

Bir yıl belirli bir zaman dilimi midir? Yoksa bir süre ölçüsü müdür? 1 Ocak gece yarısı başlayıp 31 Aralık gece yarısı biten döneme mi bir yıl denmektedir? Yoksa “son 1 yıl” kavramı ile belirtilen süre yani 24 saat * 365 gün mü bir yıldır? Bu Q raporunda, sorunun ikinci kısmını temel alacağız ve bir yıl kavramını son 8760 saat olarak tanımlayacağız. Bunun basit bir mantığı var, son 8760 saatleri saat-saat takip edersek, geçen seneye göre, aslında neyin çok daha farklı olduğunu, daha rahat görebiliriz. Anlaması zor gelebilir fakat geçtiğimiz 8760 saatin bir yıllık süre olduğunu ve bu süredeki üretim rakamlarının toplamsal değişimi bizlere daha ilginç bir resim sunabilir.

YÖNTEM:

Veri seti olarak 2018 ve 2019 Nisan ayı dahil olmak üzere lisanslı ve lisanssız üretim rakamları EPİAŞ Şeffaflık platformundan alındı. 8760 saatlik üretim rakamları 30 Nisan 2019 gece yarısına kadar hareketli toplamlar şeklinde hesaplandı. Yani 30 Nisan 2019 23:00 verisi, 1 Mayıs 2018 00:00 saatinden 30 Nisan 2019 23:00’e kadar olan toplam 8760 saati vermektedir. Dolayısıyla yıl kavramı sadece 2018 takvim yılı olarak alınmamış, her saat için o saatten önce 8760 (365 gün*24 saat) olarak alınmıştır.

Bu şekilde bir hesaplamanın en önemli getirisi, yıldan yıla farklılıkları ve bu farklılıkların hangi tarihlerde oluştuğunu çok daha net gösterebilir. Eğer grafik düz bir eğri ise seneden seneye önemli bir fark yoktur. Eğri yukarı eğimli ise bir artış, aşağı eğimli ise düşüş vardır.

ANALİZ:

Bu sene muhtemelen en çok merak edilen üretim farklılıklarından biri, su üretimlerindeki değişimdir. Barajlı üretimlerde son 1 seneye kıyasla ilk 4 ayda 10 TWh daha yüksek bir üretim gerçekleşmiştir. Akarsu santrallerinde ise bu üretim artışı 2.4 TWh civarındadır. Akarsu’da önce artan, sonra duran daha sonra da Nisan’ın ikinci yarısında hızlanan üretim dikkat çekicidir.

Peki hidroelektrik üretimi haricindeki yenilenebilir kaynak üretimlerindeki değişim nasıldır? Hidroelektrik üretiminin artışının yanında hidroelektrik hariç yenilenebilir üretiminde de 2.3 TWh’e varan bir artış gözlenmektedir.

Yerli ve ithal kaynaklar özelinde bakılırsa yerli kaynaklardaki artışın ithal kaynakları ikame ettiği de görülmektedir.

SONUÇ:

8760 saatlik hareketli toplam miktarlarına bakmak bir anlamda yıldan yıla üretim değişimini de vermektedir. Buna göre lisanssız veriler de dikkate alındığında;

• Hidroelektrik üretiminde çok belirgin bir artış vardır.
• Bu üretimdeki akarsu HES’lerin üretimleri biraz duraklamanın ardından Nisan 15’ten sonra tekrar hızlanmıştır.
• Sadece hidroelektrik değil, hidroelektrik hariç yenilenebilir üretimindeki artış da devam etmektedir.
• Yerli kaynaklar ile ithal kaynaklar doğrudan ikame olmuş gibi gözükmektedirler.

Tüm bu çıkarımlar 2019’un ilk 4 ayı için görülen rakamlardır. Yıl sonuna yaklaştıkça bu verilere tekrar bakmakta fayda olacaktır.

İndirmek için tıklayın

ÖZET:

Her seçim dönemi öncesinde yeni rezervler bulundu gibi haberler sıklıkla duyulur. Kamuoyu da bu haberleri inandırıcı bulmanın ötesinde sonuçlarını görmek ister. Bu raporda uluslararası veri setlerinden Türkiye’nin petrol ve doğalgaz üretiminin gerçekten artıp artmadığı incelenecektir.

YÖNTEM:

Uluslararası Enerji Ajansı’nın da kullandığı veri seti olan JODI (jodidb.org) adresinden alınan petrol ve doğalgaz üretim rakamları gösterilmektedir. Doğalgaz üretimi için 2018 Aralık ayında yastık gazının el değiştirmesi ilgili teknik bir husustan dolayı, 80 mcm (milyon metre küp) bir fazlalık olduğu görülmüştür. Bu sebeple doğalgaz üretiminde Aralık ayındaki 122 mcm rakamı, 42 mcm olarak revize edilmiştir.

ANALİZ:

Üretim artıyor-azalıyor demek yerine bunun talebin ne kadarını karşıladığını sormak da çok önemlidir. Bu sebeple iki veri birlikte verilmektedir.

Grafikten görüldüğü üzere Türkiye’nin yerli petrol üretimi, veri setindeki en yüksek noktaya erişmiştir. Bu rakam 2002’den bu yana ortalama üretim rakamının neredeyse %50 fazlasıdır. Sarı çizgiye baktığımız zaman da, üretim her ne kadar rekor artışlar görmüş olsa da tüketim artışından dolayı, üretimin ham petrol talebindeki oranı sınırlı kalmaya devam etmiştir. Özellikle Star Rafinerisi’nin devreye girişi ile birlikte daha fazla ham petrol talebi ve daha az ithal ürün talebi ile bu rakam düşmeye devam edecektir. Türkiye’nin ham petrol talebi artarken, katma değerli petrol ürünü talebi de düşecektir. Yani istatistiklere bir de ürünler açısından bakmak gerekecektir.

Doğal gazda da benzer bir durum vardır. Doğal gaz üretimi tekrar yükselmeye başlamış hatta 2014 Nisan ayından beri en yüksek seviyeleri görmüştür. Fakat üretimin tüketimi karşılama oranında çok küçük bir kıpırdama olmuştur.

Önümüzdeki aylarda Türkiye petrol ve gaz üretiminde alınan yollar daha iyi görülebilecektir.

SONUÇ:

Türkiye’de petrol ve doğal gaz üretimi uzun yıllar sonra ilk defa artışa geçmiştir.

• Petrol üretimi 2002 yılı öncesinden beri en yüksek seviyesine çıkmıştır. 2002 yılına kıyasla üretim neredeyse %50 daha fazladır.
• Doğalgaz üretimi ise 2014 Nisan ayından bu yana en yüksek seviyesindedir.

Fakat bu dönemde doğalgaz ve petrol talebi hızla artmıştır. Kısaca üretim artışı olsa da, tüketim hala çok daha ağır basmaktadır.

İndirmek için tıklayın

ÖZET:

Türkiye’de 1990’larda hızla payı artan doğal gaz talebinde son dönemde bazı istatistiksel farklılıklar göze çarpmaktadır. Elektrik üretimindeki yüksek payı zamanla %35, hatta dönemsel bazda %25’lere kadar gerileyen doğalgaz, tüm senelik tüketimde de hem kullanma hem de kullanmama konularında rekorlar kırdığı bir yılı gördü. İlk defa, 15-16 Haziran tarihlerinde talep 42 ve 46 milyon m³’e kadar düştü. Yani Ramazan Bayramının ilk iki günü. Diğer taraftan yaz-kış dengesi açısından da (yaz minimum : kış maksimum) 1:2,5 veya 1:3 olan dengenin 2019 kışı da dahil edilirse 1:6’lara çıktığı söylenebilir.

YÖNTEM:

BOTAŞ EBT sistemi üzerinden alınan veriler ile EİGM haftalık istatistik bülteninden alınan veriler kullanıldı. Bu verilerin bir kısmında ihracat rakamları dahil olduğundan, nihai sonuçların çok sağlıklı olduğu söylenemez ama grafikleme için kullanılabilecek kadar sağlıklı. Ayrıca günlük ve 30 günlük minimum-maksimum farklarından da günden güne ve 30 günlük volatiliteler hesaplandı.

ANALİZ:

Türkiye’nin minimum gaz talebi ile maksimum gaz talebi arasındaki uçurum artmıştır. Yani sistem sadece talep artışı ile yukarı yönlü bir hareket değil, aynı zamanda, muhtemelen artan güneş ve yenilenebilir üretimi ile de aşağı yönlü (daha düşük talepli günlerin olduğu) bir hareket yapmıştır.

Şekil-1. Türkiye Günlük Doğal Gaz Talebi

Sistemdeki elektrik üretiminde doğal gazın payı arttıkça sistemin minimum-maksimum dengesi birbirine daha yakın seyrediyordu. Fakat doğal gazdan elektrik üretimi düştükçe, yenilenebilirin etkisini daha çok hisseden bir doğal gaz talebi olacak gibi görünüyor.

Eğer doğal gaz talebi daha uç noktalarda hareket ediyor ise, volatilitenin de artmış olmasını bekleriz. Günlük ve 30 günlük talep farklarında bir artış görülmektedir. Aşağıdaki mavi çizginin son dönemde daha da yukarı çıktığı, yani aynı aydaki talep farklarının da çok arttığı görülmektedir.

Şekil-2. Doğal Gaz Talebinde Aylık ve Günlük Maksimum-Minimum Farkları

Doğal gaz, pil sistemlerine kıyasla saatlik bazda dengelenmeye ihtiyaç barındırmaması ile hidroelektrik santrallerin su tutması gibi doğal bir depolama sistemi davranışı da göstermektedir. Yenilenebilir payının artmış olması, sistemi, doğalgaz dengesini etkilediği gibi etkilemeye devam edecektir.

SONUÇ:

Doğal gaz talebinin soğuk kış günlerinde, artan abone sayısı dikkate alındığında, puant veya maksimum talepte düzenli bir artış beklenirdi. Fakat minimum talepte görülen düşüş dikkate değer. Minimum ve maksimum talebin arasının açılması da ilginç bir göstergedir.

Daha önce yenilenebilir fiyatlarının doğal gaz fiyatlarını belirleyeceği konusu bir Quant raporunda işlenmişti. Şu anda net olarak emin olmasak da bu sinyaller ile dişliler dönmeye başlamış olabilir.

İndirmek için tıklayın

ÖZET:

Lisanssız verilerinde Aralık ayının da tamamlanması ile, 2018 yılı içinde kaynakların daha genel değerlendirmesini yapma imkanına kavuşuyoruz. Bunların arasında belki de en ilginci 1 Nisan 2018’de yenilenebilirin toplam üretimdeki oranına dair gerçekleşen rekor oldu. Saatlik bazda %63,7, günlük bazda ise %58’lik bir oranın yakalandığı görülüyor. Veriler kesinleşmediği için henüz rekorun resmileştiğini söylemek güç, hatta 1974’e kadar hidrolik üretimlerine de bakmak gerekebilir. Fakat, EPİAŞ verilerine bakıldığında, çok önemli bir oranın gözlendiği söylenebilir.

YÖNTEM:

EPİAŞ şeffaflık veri tabanından, lisanssız üretimler de dahil olmak üzere, tüm kaynaklar bazında üretim rakamları alınmıştır. Önce saatlik oranlara bakılmış, sonrasında ise günlük oranlar incelenmiştir. 1 Nisan gününde arka arkaya birden fazla saatte yüksek yenilenebilir oranları tespit edilmiş, saatlik ve günlük grafikler çıkarılmıştır.

ANALİZ:

1 Nisan 2018 tarihinde, saat 11, 12, 13 ve 14’te %63’lerin üzerinde bir yenilenebilir elektrik üretimi gözlenmiştir. Bunda, Pazar günü gerçekleşen düşük talep, güçlü güneş ve rüzgar üretiminin de büyük bir etkisi olmuştur.

Şekil-1. 1 Nisan 2018’de yenilenebilir üretiminde görülen rekor seviye

Rekor üretimin gerçekleştiği öğlen saat 12:00’ye bakıldığında, kaynak dağılımının aşağıdaki gibi olduğu görülmektedir.

Şekil-2. 1 Nisan saat 12:00’de yenilenebilir oranı

1 Nisan 2018 tarihi, tüm gün olarak incelendiğinde ise, tüm günde yenilenebilir oranının %58 olduğu görülmektedir.

Şekil-3. 1 Nisan’da tüm gün boyunca yenilenebilir oranı

SONUÇ:

1 Nisan’da toplam yenilenebilir üretiminde, çok özel bir gün yaşanmışa benziyor. Tabii ki tüm bu verilerin kesinleşmesi için 6 aya yakın bir süre beklenmesi gerekebilir. Ancak, oranların çok değişmeyeceği de kabul edilebilir. Yenilenebilirin yüksek oranı, düşük talepli bir güne (Pazar’a) denk gelmiş olmasına rağmen, gece yarısı değil, öğlen vaktinde görülmüştür. Bu da bir veri olarak göz önünde tutulmalıdır.

İndirmek için tıklayın

ÖZET:

Elektrik üretim verileri hemen kesinleşemeyebilir. Ancak, sayaçtan okunan veriler, yılsonunu çok geçmeden erişilebilir duruma gelmektedir. Bu verilere bakarak özünde çok değişmeyecek bazı genel tabloları paylaşmak faydalı olabilir. Bu raporda, üretim kaynaklarının talebe göre hareketi incelenecektir.

YÖNTEM:

Yöntem olarak; EPİAŞ’tan lisanslı ve lisanssız üretim rakamları alınmış, bu rakamlar üzerinden kaynaklar toplam talebe göre sıralanmıştır. Sonrasında ise, yenilenebilir kaynaklar ve geleneksel kaynakların üretim ve fiyata göre esneklikleri incelenmiştir.

ANALİZ:

Şekil-1. Türkiye elektrik üretim kaynaklarının talebe göre üretim durumu

Görüldüğü kadarı ile, Türkiye’de fiyata göre üretim yapan iki temel kaynak vardır. Birincisi doğalgaz, diğeri ise barajlı hidroliklerdir. Diğer kaynaklar çoğunlukla baz yük gibi çalışmaktadırlar. Bu baz yük gibi çalışan kaynaklara sanal olarak rüzgar ve güneş de dahil edilebilir. Sanal olarak dememizin sebebi ise, günlük bazda bile sürekliliği sorunlu olmasına rağmen, fiyat esnekliğine sahip olmamalarından dolayıdır.

Bir sonraki grafikte de görüldüğü üzere yenilenebilir kaynaklardan sadece barajlı hidroelektrik santraller talebe ve fiyata göre esneklik göstermektedir. Diğer kaynaklarda bu esneklik yoktur. Fakat giderek artan üretimleri ile sisteme sürekli destek sağladıkları görülmektedir.

 Şekil-2. Yenilenebilir kaynakların talebe göre üretim durumu

Tabii ki burada en önemli soru, fiyatlar ile üretim kaynaklarının üretiminin nasıl hareket ettiğidir. Şekil 3 ve 4’te de bu iki hareket verilmiştir. Sene ortasındaki fiyat hareketleri grafiklerde bir ayrıma sebep olmuştur.

Şekil-3. Türkiye elektrik üretim kaynaklarının PTF’ye göre üretim durumu

Şekil-4. Türkiye elektrik üretim kaynaklarının SMF’ye göre üretim durumu

Son olarak ise yenilenebilir üretimin tüm elektrik üretimindeki oranına bakarsak, aylar bazında %19 ila %43 arasında bir destek verdikleri görülmektedir. Bu da aylar bazında yönetilmesi gereken bir durumdur.

Şekil-5. Aylara göre yenilenebilir üretimin toplam üretimdeki oranı

SONUÇ:

Yenilenebilir, Türkiye elektrik sisteminde giderek daha fazla baz yük gibi davranış göstermektedir. Yani fiyata tepkisi hemen hemen yoktur. Türkiye elektrik sisteminde kömürün baz yük olduğu dönemlerden, doğalgazın baz yük olduğu dönemlere geçmiştik, şimdi ise yenilenebilir ve kömürün baz yük gibi davrandığı bir dönemi gözlemliyoruz.

İndirmek için tıklayın

ÖZET:

Türkiye elektrik sistemi, Türkiye’nin en büyük makinesidir. Birbirine bağlı onbinlerce tesis ve senkron çalışması ile, sizin ne zaman, ne kadar, ne tüketmek istediğinizi bilmeden, her türlü tüketiminize anında cevap verebilen bir sistemdir. Pek çok kişi bu büyük makinenin ne kadar büyük olduğunu, sadece yenileme için bile ne kadar harcama yapılması gerektiğini bilmemektedir. Belki bilmesi de gerekmeyebilir. Fakat Türkiye elektrik sistemi Türkiye’nin en büyük sanayi tesisi, en büyük makinesi ve en hayati altyapısıdır. Düğmeye her bastığımızda sadece elektrik bedelini düşünüyorsak, bu dev altyapıyı ayakta tutmanın maliyetini de düşünmemiz gerekiyor.

YÖNTEM:

EPDK elektrik sektörü raporundan altyapı ve istihdam verileri alındı. Şirket değerlerinde TEİAŞ ve dağıtım şirketlerinde yıllık yatırım miktarı ve piyasa yatırımlarına bakıldı. Toplam sektör büyüklüğü çıkarıldı. Tüketilen elektrik tarafında ise ortalama bir kWh için kullanılan ortalama altyapı yatırımı çıkarıldı.

ANALİZ:

Türkiye elektrik sektöründe toplam üretim ve altyapı yatırımlarının büyüklüğü aşağıda verilmiş olup, istihdam rakamlarında EPDK verileri ve sektör kaynakları kullanılmıştır.

Şekil-1. Türkiye elektrik sektör büyüklüğü

Hatların yüksek ve düşük gerilim veya havai, yeraltı hattı olması çok farkeder. Fakat hesaplama yaparken ortalama 1 kWh için bunlar aynı kabul edilmiştir. Dolayısıyla birbiri ile toplanmıştır.

Tablo-1. Türkiye elektrik sistemi toplam büyüklükleri ve eskime sürelerine göre her yıl gereken yatırım miktarı

Türkiye elektrik sisteminde sadece yenileme için bile milyarlarca TL yatırım gerekmektedir.

Hiç elektrik üretilip tüketilmese bile sadece sistemi ayakta tutmak için, en az 24.000 km yeni hat, 14.000 MVA yeni trafo ve 18120 adet trafo yenilenmesi gerekir.

Yani sadece 1 kWh elektrik tüketmemizi, hem de canımızın istediği zaman tüketmemizi sağlamak için 600 milyar TL’nin üzerinde bir altyapıyı ayakta tutmak, bunu her yıl yenilemek ve her an da takip edip müdahale etmek gerekmektedir.

Türkiye’de her saat tüketilen her 1 kWh için ortalama:

• 2,6 kW’lık bir üretim altyapısı,
• 35,4 metre kablo,
• 10,3 kVA trafo gücü kurulmuştur.

Elektrik, bu sebeple biraz Google gibidir. Yani çok basit bir arayüzü vardır: Priz ve kablo gibi. Ama arka planda Türkiye’nin en büyük makinesinde, en büyük altyapısında 7/24, kar kış demeden yenileyen, müdahale eden ve yeni yatırım yapan büyük bir emek vardır.

SONUÇ:

Bir kettle’ı açıp da 1 kWh tükettiğimiz zaman aklımıza sadece Keban’daki elektrik gelebilir. Fakat Keban’dan elektriği kendimiz alıp gelmiyoruz. Kar-buz demeden binlerce kilometrelik elektron yolculuğunu sürekli çalışır tutmak kolay iş değildir. Bunun arkasında büyük bir insan gücü ve altyapı var. Bu altyapı olmadan elektriğin hiçbir değeri olmazdı. Şebeke elektriği jeneratör ile elektrik üretmekten kat kat daha ucuza gelmektedir. Türkiye’nin bu en büyük makinesini, yani Türkiye elektrik şebekesini ve onun çalışanlarını, emeklerini doğru anlamak, haklarını teslim etmek zor olmasa gerek.

İndirmek için tıklayın

ÖZET:

Geçtiğimiz analizlerde internetten alınan veriler ile yapılan analizlere yer verilmişti. Bu raporda ise doğrudan yazarın kendi tüketim verileri ve faturaları üzerinden bir değerlendirme ile en kafa karıştıran konulardan birine açıklık getirilmeye çalışılacaktır. Bu da, kışın faturaların neden yüksek geldiği konusudur. Bu raporda yazarın faturasından alınan gerçek örnekler ile elektrik faturasının kışın neden yüksek geldiği ve sene sene neden farklı olduğu anlatılacaktır. Kısaca cevap vermek gerekirse, bir kombi en az 8-10 LED lamba kadar elektrik tüketmektedir. Ayrıca Ekim-Kasım ve Mart döneminin de soğuk/sıcaklığı önemlidir.

YÖNTEM:

Verilerin tamamı dağıtım şirketinin sağlamış olduğu tüketim portalından alınmıştır. Sistem en fazla 2017’ye kadar izin verdiği için 2017’ye kadar olan veriler kullanılmıştır. Daha önce ev elektrik tüketimi izleme sistemindeki verilerde yardımcı olarak kullanılmıştır.

ANALİZ:

Faturasına bakacağımız ev için Mayıs ve Ocak dönemlerinde yüksek çözünürlüklü dakika bazında tüketim verilerine bakmak faydalı olacaktır.

Sol taraftaki dakikalık tüketim grafiğinde, gece geç saatlerde evde sadece buzdolabı devrede olduğu için sadece buzdolabının dur-kalk döngülerini gösteren bir grafik vardır. Sağ tarafta ise, Ocak ayı içerisinde benzer saatlerde bu eğrinin üzerine tırtıklı bir katman gelmiştir. Bir yandan buzdolabı çalışmakta, diğer taraftan ise kombi motoru çalışmaktadır. Ev içerisindeki su sirkülasyonu için kombi motorları 80-100 Watt çalışıp beklemektedir.

Yani her m³ doğalgaz tüketimi, eğer eski ve ayarları doğru yapılmamış bir kombi kullanılıyorsa, pompa motorundan dolayı 8-10 LED ampül kadar ev tüketimini artırmaktadır. Eğer tüm ay boyunca kombi sürekli açık ise, evde 8-10 LED ampül yanıyormuş kadar da talebi artırmaktadır.

Şekil 1. Dağıtım şirketi sayfasından gerçek tüketicinin aylara göre tüketimi

Dağıtım şirketi portalından alınan grafikte görüldüğü gibi, kışın elektrik tüketimi bahar aylarının hatta yaz aylarının 2 katından fazladır. Alınan verileri normalize eder isek klimasız bir evde yazın 1 olan talebin kışın en soğuk günlerde 2,2 katına çıktığı görülecektir.

SONUÇ:

Kışın özellikle soğuk başlayan bir sonbahar veya Mart’ın tamamına uzayan bir soğuk hava döneminde elektrik faturalarında çok ciddi bir artış görülmektedir. Aslında elektrik faturaları bir anlamda doğalgaz faturalarının da bir türevi gibidir. Doğalgaz tüketimi arttıkça kombilerin elektrik motorları da daha çok çalışmakta ve elektrik tüketmektedir. Kısacası 8-10 LED kadar elektrik tüketen kombiler elektrik tüketiminde evdeki bir diğer buzdolabı gibidir.

İndirmek için tıklayın

ÖZET:

Türkiye’de güneşin gelişimi lisanslı alandan çok lisanssız alanda olduğu için, genel istatistiklerdeki önemi bazen gözden kaçabiliyor. EPİAŞ’ın en son lisanssız üretim miktarlarını hesaplaması ile birlikte, lisanssız güneş verilerinin tüm verileri nasıl etkilediğini daha net görme imkanına kavuştuk. Bunların arasında en dikkat çekici olanlardan biri ise yıldan yıla talep artışında sadece lisanslı üretimi alarak yazın 2, kışın ise 1 puana yakın hata yapılabilme ihtimalidir. Bu Q raporunda kısaca bu etkilere değineceğiz.

YÖNTEM:

Veriler EPİAŞ sisteminden alınmıştır. Burada hem lisanssız hem de lisanslı üretim verileri kullanılarak, saatlik veriler aylık verilere çevrilmiş, sonra yıldan yıla kıyaslamalar yapılmıştır. Sonrasında, görsel ve sayısal olarak farklılıklar da ortaya konmuştur. Lisanssız üretimin büyük kısmı güneş olduğundan aynı niceliği göstermektedirler.

ANALİZ:

Veri setinin oluşturulduğu Haziran 2017 ve Kasım 2018 sonu arasında, sadece TEİAŞ verileri veya EPİAŞ üretim verileri ile görülecek üretim mavi renk ile, buna lisanssız verilerinin eklenmesi ile oluşan kısım ise turuncu renk ile gösterilmiştir. Grafikte dikkat edilirse, kış döneminde güneşin etkisi çok düşük iken en büyük etki yazın gerçekleşmiştir.

Şekil 1. Güneş üretiminin saatlik üretime etkisinin mevsimsel farklılığı

Bir diğer konu ise yıldan yıla elektrik talep artışıdır. Bu talep artışında bir çok medya organı sadece lisanslı üretimden elektrik talep artışını vermektedir. Oysa lisanssız üretim de Türkiye’de önemli bir rakama gelmiştir. Aşağıdaki tabloda, sadece lisanslı üretim verileri ile buna lisanssız üretimin de dahil edilmesi ile oluşan değerlerin yıldan yıla aylık talep artışları verilmiştir. Yazın 2 puan, kışın ise 1 puana yakın bir fark olmaktadır. Aşağıdaki artışlarda mevsimsel sıcaklık farklılıkları arındırılmamıştır. Nitekim, Kasım 2018 yılı bir önceki seneye göre daha sıcak geçmiştir.

*Yıldan yıla elektrik üretim/talep artışında lisanssız veriler dikkate alınmazsa 1%-2% fark oluşmaktadır.

Benzer durum puant için de geçerlidir. Sistem puantı 49298 MW’ı gördüğü anda, iletim sadece 45871 MW’ı görmüştür. Yani gerçek puant 50000 MW sınırına dayanmış, fakat bu üretim dağıtımın altında olduğundan merkezi sistem maksimum talebi 46000 MW sınırında görmüştür. Şekildeki bir diğer konu ise Cumartesi puantının sabahtan öğleye kaydığının zannedilmesidir. Gerçek puant hala öğlen vaktindedir.

* Yıllık puant 50000 MW sınırına geldiği durumda, İletim 46000 MW sınırını gözlemlemektedir.

SONUÇ:

Dağıtık sistemlerin artması ile birlikte dağıtım altındaki üretim verilerinin de anlık olarak okunması kaçınılmaz olacaktır. Gerek aydan aya talep artışı, gerek ise yıllık istatistiklerde lisanssız yani büyük çoğunlukla güneş verileri fiyat modelleri, planlama, sistem görünürlüğüne kadar bir çok veriyi etkileyecek düzeydedir. 2017’de ilk defa başlayan ayrışma, 2018’de netleşmiştir. Artık sistemde iki tip veri vardır: İletimin gördüğü ve gerçek veriler.

İndirmek için tıklayın

ÖZET:

En pahalı elektrik, gaz ve akaryakıtın Türkiye’de kullanıldığı söylenmektedir. OECD ülkeleri gibi enerjinin pahalı olduğu ülkelerde enerji talep artışındaki eğilim ekonomik büyümenin çok altındadır. Ancak, benzer bir durum ülkemizde henüz gözlemlenmemektedir. Özellikle son 2 sene içerisinde pickup-arazi aracı-SUV satışlarında artan oranda yükseliş görülmektedir. Q8 raporunda bu konuya değinilmişti. Bu raporda ise, tüketicinin fiyat artışları, dolayısıyla verimliliğe ne kadar ilgi duyduğu sorusuna cevap aranacak.

YÖNTEM:

Türkiye’nin Google Trends verileri, “aranan kelimeler ve konular” bölümünde “verim” ve “tasarruf” kelimeleri ile “enerji tasarrufu” konusu incelenerek araştırılmıştır. İlgili sayfaların bağlantıları verilmiş olup, eğilim çizgileri Excel ile yapılmıştır.

ANALİZ:

Enerji fiyatlarının çok yüksek veya yüksek olduğu ülkelerde insanlar internet üzerinde gerek alışveriş, gerek piyasa araştırmasında verimlilik ile ilgili kelimeleri daha sık kullanacaklardır.

İlk kelime grubu verim kelimesidir. Türkiye coğrafyasında yapılan internet aramalarında verim kelimesi artan bir düşüş eğilimi göstermektedir.

Şekil 1. Yıllara göre Google aramalarında “verim” kelimesi geçen arama sayısı (Google Trends)[i]

Bazen verim ve tasarruf karıştırılabilmektedir. Tasarruf kelime aramalarına baktığımız zaman da “verim” kelimesinde olduğu gibi bir düşüş eğilimi görülmektedir.

Şekil 2. Yıllara göre Google aramalarında “tasarruf” kelimesi geçen arama sayısı (Google Trends)[ii]

Google Trends’de özel olarak ayrılmış “enerji tasarrufu” başlığı altındaki aramalara baktığımızda ise nispeten daha az azalan bir ilgi görülmektedir.

Şekil 3. Yıllara göre Google aramalarında “enerji tasarrufu” kelimesi geçen arama sayısı (Google Trends)[iii]

SONUÇ:

“Enerji neye göre, kime göre pahalı” çok doğru bir sorudur. Sorudan çok reel etkilerde, yani insanların kendi başlarına kaldıklarında alım tercihlerindeki önem verdikleri “kelimelerin” eğilimi ise, eylemdeki farklılığı gösterecektir. Bu raporda Türkiye’de aranan kelimelerde artık daha az tasarruf ve verim kriterlerine bakıldığına dair bazı bulgular bulunmaktadır.

[i] Google Trends, https://trends.google.com/trends/explore?date=today%205-y&geo=TR&q=verim

[ii] Google Trends, https://trends.google.com/trends/explore?date=today%205-y&geo=TR&q=tasarruf

[iii] Google Trends, https://trends.google.com/trends/explore?date=today%205-y&geo=TR&q=%2Fm%2F02fd_f

 İndirmek için tıklayın