bp’de Kıdemli Ekonomist olarak görev yapan Jorge BLAZQUEZ konuğumuzdu ve “bp Enerji Görünümü 2022 Raporu” konulu sunumunu gerçekleştirdi.

Moderatörlüğünü Sabancı Üniversitesi, İstanbul Uluslararası Enerji ve İklim Merkezi (IICEC) Direktörü Sn. Bora Şekip GÜRAY’ın yaptığı, “2053 Karbon Nötr Türkiye için Yenilenebilir Enerji” konulu panel, TÜREB Yönetim Kurulu Başkanı Sn. İbrahim ERDEN, LİMAK Holding Yönetim Kurulu Başkanı Sn. Ebru ÖZDEMİR, EBRD Türkiye Ülke Başkanı Sn. Arvid TUERKNER ve Lightsourcebp CEO’su Sn. Nick BOYLE’un katılımlarıyla gerçekleşti.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı ve DEK Türkiye Başkanı Dr. Alparslan BAYRAKTAR;

Sayın BAYRAKTAR, dünya gündeminde enerjinin ve enerji gündeminde de iklim değişikliği ile mücadelenin olduğu bir süreci yaşadığımızı belirterek konuşmalarına başladı.

Bir yandan mevcut küresel enerji sorununun büyüklüğü, etkileri ve çözüm yolları konuşulmakta iken diğer yandan küresel net sıfır emisyona giden bir yol ve bu yolda enerji sektörünün nasıl şekilleneceğinin irdelenmekte olduğu bir dönemde bulunduğumuzu söyleyerek konuşmalarına devam etti.

Sayın BAYRAKTAR;

• Bugün enerji dünyasında karşı karşıya olduğumuz en önemli sorun doğru enerji ve iklim politikası oluşturma zorluğudur. Zira iklim krizi, Covid 19, yüksek emtia fiyatları, tedarik zincirinde yaşanan kırılmalar ve en nihayetinde bölgemizde ortaya çıkan jeopolitik gerilim ve savaş, enerji piyasalarında eşine arz rastlanır sınamaları beraberinde getirdi. Geçtiğimiz yıl Glasgow’da 26. Taraflar Konferansında kömürden çıkışı konuşurken bir yıl içinde adeta kömürün geri dönüşüne şahitlik ettik ve etmeye devam ediyoruz.
• Yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, hidrojen, nükleer enerji gibi alternatif kaynakları, güçlü ve sürdürülebilir politikalarla doğru yatırımlara dönüştürebilirsek enerji krizi ile iklim krizi arasında seçim yapmak zorunda kalmayabiliriz. Bu anlamda enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve temiz enerjiye geçiş politikalarının devam ettirilmesi büyük önem arz etmektedir.
• Ülkemizde özellikle enerji sektörünün karbonsuzlaştırılmasına ilişkin temel politikalarımızın ana başlıkları; yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, nükleer enerji, geçiş yakıtı olarak doğal gaz ve nihai olarak hidrojen.
• Yerli ve yenilenebilir kaynakları ön plana çıkaran hem üretimde hem de teknolojide yerlileşmeye odaklanan ülkemizde yenilenebilirin toplam elektrik kurulu gücündeki payı %55’e ulaştı. Türkiye bu oranla Avrupa’da 5., dünyada ise 12. sırada yer almaktadır.
• Uygulamaya koyduğumuz modeller sayesinde, Ar-Ge ve üretim ile güçlü bir güneş enerjisi ekosistemi kurulmuştur. Bu kapsamda, Orta Doğu ve Avrupa’daki ilk ve tek entegre PV modül üretim tesisi 2020 yılında Ankara’da faaliyetlerine başlamıştır. PV panel üretim kapasitesinde de dünyada 4. sırada yer almaktayız.
• Bu yıl sonuna kadar kamuoyu ile paylaşacağımız uzun dönemli enerji planlamamızda da belirttiğimiz üzere rüzgar ve güneşin önümüzdeki 30 yıl boyunca en yoğun şekilde devreye alınması ve ülkemizdeki yaklaşık 250.000 MW’lık potansiyelin hayata geçirilmesi gereklidir.
• Bugüne kadar güçlü siyasi irade ve istikrar ile hayata geçirilen piyasa reformları enerji alanında özel sektör yatırımlarını mümkün kılmıştır. Bugün de enerjide karbon nötr bir ekonomi hedefi doğrultusunda yeni bir reform ve yatırım hamlesi ile bölgesel işbirliklerini, komşu ülkelerle yüksek enterkonneksiyon kapasitelerini hedefleyen yeni bir döneme giriyoruz.

bp Türkiye Ülke Başkanı Tümkan IŞILTAN;

Sayın IŞILTAN konuşmalarında;

bp 2020 yılında dünyada yeni stratejisini açıkladı. Verimli hidrokarbonlar, akaryakıt dışı gelirler, mobilite ve düşük karbonlu enerji alanları şeklinde üç ayaktan oluşan stratejimiz sayesinde entegre bir enerji şirketi olma yolunda hızla ilerliyoruz.

Amacımız en büyük değil ama en kaliteli ve verimli petrol ve doğalgaz faaliyetlerine sahip olmak. SEÇ-G ve operasyonel verimlilik bu alandaki iki önemli odak noktamız. Ayrıca bu faaliyetlerimizdeki emisyon oranlarımızı da 2050 net sıfır hedefine uygun bir şekilde azaltmayı hedefliyoruz.

Her sene 4-6 milyar dolar seviyesinde bir tutarı düşük karbonlu yatırım alanlarına ayırmayı hedefliyoruz. 2030 yılına kadar tüm dünyada 50 GW yenilenebilir enerji ağına sahip olmak istiyoruz. Hidrojende ise %10’luk minimum bir pazar payı hedefliyoruz. Burada bu dönüşümle doğal gazın kömürden çıkışa yardımcı olacak ve hidrojene geçişi destekleyici bir rol oynayacağını düşünüyoruz. Şu an dünyanın ihtiyacı olan petrol ve gaz tedariğini devam ettiriyoruz ve hem de enerji dönüşümünü hızlandırmak için çalışıyoruz. Bu iki parçanın beraber yürütülmesi halinde dünyamız daha güvenli, düşük karbonlu ve uygun fiyatlı enerji ekosistemine ulaşabilir.

bp Kıdemli Ekonomisti Jorge BLAZQUEZ “bp Enerji Görünümü 2022 Raporu” konulu sunumunda;

Dünya daha düşük karbonlu enerji kaynaklarına geçtikçe hidrokarbonların rolü giderek azalmaktadır.

Fosil yakıtlar 2019 yılında küresel birincil enerjinin yaklaşık %80’ini oluşturuyordu.  Bu oran, bp Enerji Görünümü raporundaki üç senaryoya göre, 2050 yılına kadar %60 ile %20 seviyelerine düşmektedir.

Bu, modern tarihte ilk kez herhangi bir fosil yakıta olan talepte sürekli bir düşüş anlamına geliyor.

Her üç senaryoda da yenilenebilir enerjinin küresel enerji sistemine nüfuz etme hızı, tarihteki herhangi bir yakıt türünden daha hızlıdır.

Hızlandırılmış ve Net Sıfır senaryolarında rüzgar ve güneş enerjisi üretimi yaklaşık 20 kat artarak küresel enerji üretimindeki büyümenin tamamını oluşturmaktadır.

Yenilenebilir enerjinin artan önemi, enerji sisteminin devam eden elektrifikasyonu ile desteklenmektedir. Toplam nihai enerji tüketiminde elektriğin payı 2019’da yaklaşık %20 iken, üç senaryoda da 2050’ye kadar %30 ile %50 arasında artmaktadır.

“2053 Karbon Nötr Türkiye İçin Yenilenebilir Enerji” panelinde;

Sn. Bora Şekip GÜRAY’ın moderatörlüğünde gerçekleştirilen panelde konuşmacılarımız Sn. Ebru ÖZDEMİR, Sn. İbrahim ERDEN, Sn. Arvid TUERKNER ve Sn. Nick BOYLE enerji güvenliği ve enerji dönüşümü bağlamında Türkiye’nin yerini ve yenilenebilir enerjinin Türkiye’nin karbon nötr bir geleceğe ulaşmasındaki rolünü tartıştılar. Panelistlerimizin dile getirdiği hususlardan bazıları şu şekildeydi:

• Türkiye 12 GW rüzgar ve 9 GW güneş kurulu gücüne ulaştı, fakat potansiyele baktığımızda Türkiye’de 100 GW’dan fazla karasal, 35 GW deniz üstü rüzgar potansiyeli var. Buna ek olarak 200 GW da güneş potansiyelinden bahsedebiliriz. Bu potansiyelin büyük oranının yatırıma dönüşeceğini düşünüyoruz. Yıllık 3 GW güneş ve 3 GW rüzgar yatırım ihtiyacı görüyoruz. Bugüne kadar rüzgarda yılda 2 GW’dan daha fazla yatırım yapamadık. Fakat şimdi hem finansman hem mühendislik noktasında bunu yılda 3 GW’a taşıyacak kapasitemiz var. Geçmiş 10 senede uygulanan yerli katkı ilavesi sayesinde artık ekipman üretiminde de Avrupa’da önde gelen ülkeler arasındayız. Türkiye endüstride rekabet edebilecek noktaya geldi.
• Yerli katkı ilavesi tedarik zincirini kurmada yardımcı oldu. Türkiye bugün rüzgar ve güneş paneli üretiminde üst ligde yer alıyor. Tedarik zincirini daha da geliştirmenin yolları aranmalı. Vergi teşvikleri ya da teknoloji ortaklıkları gibi alanlar bu konuda yardımcı olabilir.
• Son 10-15 yıla baktığımızda kolaylıkla görebiliriz ki yenilenebilir enerji hedefleri her 2-3 yılda bir sürekli değişti ve yine değişecek. Bu hedeflere ulaşmada bazı engeller var: finansman, üretim kapasitesi, bir de politik müdahaleler var. Şimdilerde Çin ve Avrupa, Çin ve Amerika arasında yükselen bir tansiyona tanıklık ediyoruz, bu da tedarik zincirini negatif etkileyebilir. Türkiye bu alanda ne yapabilir? Türkiye’de kayda değer yenilenebilir enerji kaynağı var; şimdiye kadar %10-15’ini kullanabildik. Türkiye, önümüzdeki 10 yılda birçok yatırımcı için iyi bir yatırım merkezi olacaktır, hem de Avrupa için iyi bir partner olacaktır. Sadece doğal gaz tedariği noktasında değil, aynı zamanda ekipman üretiminde de önemli bir rol oynayacaktır.
• Türkiye enerji dünyasında bir üretim merkezi olabilir. Hem lokasyon, mühendislik hem de lojistik bakımından büyük potansiyele sahip, hızla büyüyor. Özel sektör çok güçlü, ihracat da büyüyor, bu da demektir ki bize daha çok enerji lazım. Yabancı yatırımları ve yerli yatırımları birlikte çalıştırarak Türkiye’yi bir üretim merkezi haline getirebiliriz. Sadece rüzgar ve güneş için de değil, yeni teknolojiler için, hidrojen için de geçerli. Çünkü kalifiye işgücü ve mühendislik mevcut Türkiye’de.
• Bugün güneş küresel olarak elektrik üretiminin en ucuz kaynağıdır. Ayrıca güneş santralleri dünyanın en hızlı kurulan teknolojisidir. En hızlı kurulan elektik üretim teknolojisidir. Son yüzyılın en büyük enerji şirketlerinin yenilenebilirin en büyük oyuncuları olmaları beklenendir. Büyük oyuncuları yatırıma çekme yenilenebilirde büyümenin en önemli yoludur.

Sunum

Etkinlik detayı

Shell Küresel Enerji Sistemleri, Hidrojenden Sorumlu Başkan Yardımcısı Paul BOGERS konuğumuzdu. “Dünyada Enerji Dönüşümü için Hidrojen” konulu sunumunu gerçekleştirdi.

Moderatörlüğünü TENMAK Yürütme Kurulu Üyesi Sn. Prof. Dr. İbrahim DİNÇER’in yaptığı, “Türkiye’nin Enerji Dönüşümü İçinde Hidrojenin Rolü” konulu panel, TENMAK Başkanı Sn. Prof. Dr. Abdulkadir BALIKÇI, Türkiye Çelik Üreticileri Derneği Genel Sekreteri Sn. Dr. Veysel YAYAN ve TÜBİTAK-MAM, Hidrojen ve Yakıt Pili Teknolojileri Araştırma Grubu Lideri Sn. Doç. Dr. Fehmi AKGÜN’ün katılımlarıyla gerçekleşti.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı ve DEK Türkiye Başkanı Dr. Alparslan BAYRAKTAR;

Sayın BAYRAKTAR, hidrojenin dünyada ve Türkiye’de enerji dönüşümünde rolünü bu perspektiften ele almak istendiğini belirterek konuşmalarına başladı.

Enerji dünyasının en önemli trendlerinden birisi olan elektrifikasyonun tamamlayıcısı olarak hidrojenin, hammadde, yakıt, enerji taşıyıcısı ve enerji depolama amaçlı olarak muhtelif görevleri sanayide, ulaştırmada elektrik ve binalar sektöründe üstlenebileceğini belirterek konuşmalarına devam etti.

Sayın BAYRAKTAR;

• Bundan beş yıl önce neredeyse hiçbir ülkenin hidrojen planlaması yok denebilecekken bugün Türkiye’yi de içeren kırktan fazla ülke stratejilerini ya açıklamış ya da geliştirmeye başlamış durumdadır.
• Net sıfır emisyona gidiş doğrultusunda çeşitli araçlar devreye alınmalı ve geleneksel usuller dışında hidrojen gibi yeni yöntemler ve teknolojiler mutlaka değerlendirilmelidir. Yol haritası oluşturulmalıdır.
• Karbon yakalama, kullanım ve depolama teknolojilerine destek sunmasıyla ve ülkemize yeni bir ihracat alanı sunmasıyla da öne çıkmaktadır.
• Hidrojenin yenilenebilir kaynaklı üretimi ile yani yeşil hidrojenle iletim kısıtlarına maruz kalmadan, doğruda hidrojen üretim amaçlı yüksek ölçekli güneş, rüzgar enerjisinden elektrik üretim santralları kurulumuna olanak sağlamaktadır.
• Ülkemiz doğal gaz üretim ve iletim alt yapısı bağlamında bölgesinde ve dünyada sayılı ülkeler arasında yer almaktadır. Bu anlamda hidrojenin doğal gaz ile harmanlanmasına ve ihracatına da önemli fırsatlar açmaktadır.
• Hidrojen dağıtım boru hatları ve nihai kullanım ekipmanlarının geliştirilmesiyle bu potansiyel hayata geçirilebilecektir.
• ETKB olarak çalışmakta olduğumuz uzun dönemli Türkiye enerji sistem modeli ile enerji piyasalarımızı ve 2053 net sıfır emisyon hedefi yolundaki enerji sektörünün bileşenlerini ele alıyoruz. Önümüzdeki dönemde hidrojen üretimi ve iletimini kapsayan bu modelin sonuçlarını kamuoyu ile paylaşacağız.
• Enerjide küresel çapta yaşadığımız bu kaotik ve belirsizlikle dolu dönemin yeni teknolojilerin daha hızlıca devreye girmesine vesile olacağını düşünüyorum. Bize düşen doğru politikaları uygulamak, doğru regülasyonları, piyasa bazlı teşvik mekanizmalarını ortaya koymak, sektörel stratejileri de bu doğrultuda belirlemek, ilgili sektörlerle bu stratejileri geliştirmek ve her şeyden önemlisi politik kararlılıkla bunları sürdürülebilir kılmaktır.

Shell Türkiye Ülke Başkanı Ahmet ERDEM;

Sayın ERDEM konuşmalarında;

Hidrojen birçok sektörde kullanılabilecek ve ülkemizin de potansiyelinin ve ihtiyacının olduğuna inandıkları bir enerji kaynağı olduğunu belirtmiştir.

Shell Küresel Enerji Sistemleri, Hidrojenden Sorumlu Başkan Yardımcısı Paul BOGERS “Dünyada Enerji Dönüşümü için Hidrojen” sunumunda;

Shell’in 2050 yılında net sıfır emisyonla faaliyet gösteren bir şirket olma yolculuğunda hem de dünyada enerji dönüşümü için hidrojenin önemli bir rol oynayacağını vurguladı.

Türkiye’nin net sıfır hedefine ulaşmak için enerji sisteminde üretimden tüketimine kadar olan zincirde yapısal değişime ihtiyacımız var ve hidrojenin nakliyeden sanayiye kadar çeşitli sektörlerde kullanımı için büyük bir potansiyeli olduğunu düşünüyoruz.

Shell, üretim, depolama, boru hatları ile nakliye, hidrojen nakliyesi ve son müşteri çözümleri gibi hidrojen tedarik zincirinin birçok noktasında fırsatlar görmektedir. Shell tüm değer zincirinin gelişimini sağlamak için iş modellerini ve birden çok bölümünü birbirine bağlayabilir. Yenilenebilir kaynaklardan elden edilen hidrojen buna örnek verilebilir. Shell, açık deniz rüzgarı gibi yenilenebilir enerji üretimini elektroliz kullanarak hidrojen üretimi ile entegre etme yeteneğine sahiptir. Üretilen hidrojen kendi rafineri varlıklarımızda ve ayrıca üçüncü taraf müşteriler ve yakıt perakende ağı tarafından kullanılabilir.

Sunum

Etkinlik detayı

Moderatörlüğünü Dünya Enerji Konseyi Türkiye Başkan Yardımcısı Sn. Kıvanç ZAİMLER’in yaptığı, “Enerji Verimliliği ve Yenilenebilir Enerji: Dekarbonizasyon Yolunda Yeni Politikalar” konulu birinci oturum Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Enerji Verimliliği ve Çevre Dairesi Başkanı Sn. Dr. Abdullah Buğrahan KARAVELİ, Danimarka Enerji Ajansı Takım Lideri Sn. August ZACHARIAE, Kalyon Enerji Yatırımları A.Ş. İcra Kurulu Üyesi Sn. Dr. Murtaza ATA, Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği (TÜREB) Başkanı Sn. İbrahim ERDEN ve DANFOSS Satış Direktörü Sn. Serhan GÜNEL’in katılımlarıyla gerçekleşti.

Moderatörlüğünü Dünya Enerji Konseyi Türkiye Başkan Yardımcısı Sn. Murat ÖZYEĞİN’in yaptığı, “Yeni Teknolojiler ve Finans Modelleri” konulu ikinci oturum ise Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Kıdemli Bankacı Sn. Mehmet Erdem YAŞAR, Yenilenebilir Enerji Avrupa, MENA ve LATAM, VESTAS Teknik Satış Direktörü Sn. Pau ROCA, Avrupa Yatırım Bankası (EIB) Türkiye Direktörü Sn. Umberto DEL PANTA, Garanti Bankası A.Ş. Genel Müdür Yardımcısı Sn. Ebru Dildar EDİN ve IC4R Direktörü Sn. Prof. Matthias FINGER’i katılımcılarla bir araya getirdi.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı ve DEK Türkiye Başkanı Dr. Alparslan BAYRAKTAR;

Sayın BAYRAKTAR, konuşmalarına, “son iki yıldır yaşamakta olduğumuz pandemi süreci tüm dünya ekonomilerini ve enerji piyasalarını oldukça derinden etkiledi. Çok önemli iktisadi ve sosyal sonuçlar doğurdu. İklim değişikliği krizi, pandemi, küresel tedarik zincirinde yaşanan bozulmalar, yüksek emtia ve enerji fiyatları vb. kriz üzerine kriz yaşadığımız dünyada şimdi yeni bir krizimiz var. Bir jeopolitik krizle karşı karşıyayız.  Arz güvenliği ile ilgili endişelerin bu kadar artmış olduğu bir dönemde enerji dönüşümünü ve dekarbonizasyon konusunu ele aldığımız bu programda bütün bu yaşadığımız ve yaşamakta olduğumuz sıkıntılı süreçlerin doğru yönetildiğinde başarılı bir enerji dönüşümü için ciddi fırsatlar olduğunu düşündüğümüz için bu toplantıyı tertip ettik.” diyerek başladı.

Bugün Türkiye’nin enerji dönüşümü hikayesini 2053 dekarbonizasyon, karbon nötr bir ekonomi ve enerji sistemine sahip olmak için stratejilerimizi, programlarımızı ve bu anlamda bölgesel enerji iş birliklerine, küresel enerji iş birliklerine yaklaşımımızla ilgili değerlendirmelerini sunmak istediğini belirterek konuşmalarına devam etti.

Sayın BAYRAKTAR;

Türkiye enerji piyasaları son 20 yıldır çok önemli bir dönüşüm içerisinde ve 2017 yılında Milli Enerji ve Maden Politikamızı ilan ettiğimizde dönüşümün ikinci fazına geçmiş olduk. Bu dönüşüm içerisinde arz güvenliğini, yerlileştirmeyi ve daha öngörülebilir bir piyasa yapısına sahip olmayı hedefledik.

Bütün geçmiş döneme baktığınızda Türkiye’deki enerji politikaları iki temel konuya çözüm bulmaya odaklandı. Bunlardan bir tanesi artan talebi karşılamaya yönelik politikalar ve yatırımları gerçekleştirmek. İkincisi ise, maalesef Türkiye’nin enerjide karşı karşıya kaldığı en önemli sınama olan dışa bağımlılığı azaltmak üzerine politikalar geliştirildi. Artan talebi karşılamak üzere yatırımın, sermayenin ülkeye çekilmesi hedeflendi. Bütün bu temel iki hedef doğrultusundaki enerji politikalarımıza yeni bir hedef eklendi. O da Türkiye’nin Paris İklim Anlaşması’nı TBMM’de onaylamasından sonra ve Sayın Cumhurbaşkanımızın Türkiye’nin 2053’de karbon nötr bir ekonomi olma hedefi doğrultusunda yeni bir sınamayla, daha büyük bir hedef ile karşı karşıyayız. Türkiye önümüzdeki 30 yıl boyunca ekonomisini dekarbonize etmek için çok iddialı programla yola çıkıyor. Bildiklerimizi ve yapmaya alışık olduğumuz şeyleri değiştirmemiz gereken bir döneme girdiğimizi ifade edebilirim.

Türkiye’nin dekarbonizasyonunu sağlamak için ETKB veya enerji sektörü olarak odaklandığımız dört temel konu var. Bunlar yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, nükleer enerji ve doğal gaz.

Yenilenebilir enerjiye baktığınızda, son dönemde yapılan yatırımlarla birlikte Türkiye’nin kurulu gücü içerisinde yenilenebilir enerjinin payı %54’e ulaşmış durumda. Özellikle güneş ve rüzgarda dünyada 12. Avrupa’da 5. Sırada yer alıyoruz. Yine bu sayede 2020 yılında 70 milyon ton sera gazı emisyonundan sarfınazar edebildi. 2021 yılında yine bu rakam 71 milyon ton olarak gerçekleşti. Bu kadar emisyonun önüne geçmiş olduk.

YEKA modeli sayesinde artık yenilenebilir kaynaklı elektrik üretim tesislerinin kurulması ve bu ekipmanlarla ilgili ar-ge faaliyetlerini, imalat tesislerinin teşvik edilmesiyle önemli bir ekosistemin kurulduğuna inanıyoruz.

Enerji verimliliği de önemli bir politika aracı olarak önümüzde duruyor. Türkiye son 20 yılda birincil enerji tüketimine %18’lik bir iyileştirme yaptığını görüyoruz. 2018 yılında yayınlanan ilk ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı kapsamında 2023 yılına kadar primer enerjide %14’lük bir azaltım ve altı farklı kategoride, altı farklı sektörde buna binalar, ulaştırma, tarım, sanayi ve başta enerji sektörleri olmak üzere 55 farklı eylem planı tanımladık. Bu sayede 66 milyon ton karbon azaltma hedefi ile yola çıktı.

Enerji verimliliği, yenilenebilir, kaynak çeşitlendirilmesi ve düşük emisyonlu üretim bakımından nükleeri Türkiye’nin enerji miksi içerisine mutlaka koymak istiyoruz. Bu anlamda ilk ünitesini önümüzdeki yıl devreye almayı planladığımız Akkuyu Nükleer Santralında çalışmalar büyük bir hızla devam ediyor. Diğer ünitelerin de devreye girmesiyle 2026 yılına kadar toplam 4.8 Gwh kurulu güce tamamen emisyon sıfır bir elektrik üretim tesisine kavuşmuş olacağız. Yaklaşık 35 milyon ton sera gazından kaçınmış olacağız.

Türkiye’ye doğal gaz açısından baktığınızda Avrupa’nın dördüncü büyük piyasası. 60 milyar m3’lük ciddi bir tüketime sahip. Bu anlamda doğal gaz alt yapısına çok büyük yatırımlar gerçekleştirdik ve uluslararası gaz boru hatları projelerini gerçekleştirdik. Gazlaştırma tesislerimizin kapasitesini yaklaşık dört katına çıkardık. Şimdi üçüncü FSRU terminalimizde hazır hale geldi. Gerek yeraltı depolaması gerek gazlaştırma tesisleri yatırımlarıyla güçlü bir doğalgaz alt yapısına sahip olduğumuzu düşünüyoruz. Mega boru hatları projeleri TANAP ve Türk Akım‘ı da kısa bir sürede hayata geçirdik.

Arz kaynaklarını çeşitlendirme ve hem ülke bazlı çeşitlendirme hem de rota bazlı çeşitlendirmenin enerji güvenliği açısından önemli olduğuna inanıyoruz.

Akdeniz’de sekiz tane derin deniz kuyusu kazdık. Karadeniz’deki kuyularımızda Türkiye’nin 2020 yılında dünyanın offshore en büyük gaz keşfini gerçekleştirdik. 540 milyar m3’lük bir rezerve ulaştık. Bu rezervden ilk gazı üretmek ve Türkiye’deki BOTAŞ’ın hatlarına getirmek üzere büyük bir çalışma devam ediyor.

Mevcut boru hatlarımızı, alt yapımızı tüm kapasitede kullanmak istiyoruz. Mevcut tedarikçilerimizden Avrupa’ya daha fazla gaz getirebiliriz. Bunun yanında farklı gaz kaynaklarından Türkmenistan’dan, Irak’tan ve elbette ki doğu Akdeniz kaynaklarından Türkiye’ye ve Türkiye üzerinden Avrupa’ya gelmesi ile ilgili çabalarımızın olabileceğini ifade ediyoruz.

Son yıllarda yaşana gelişmeler kapsamında özellikle hidrojen, depolama, dijitalleşme, elektrifikasyon ve dağıtık üretim, elektrikli araçlar gibi hususlarda da önemli ilerlemeler var. Çok yakın bir dönemde sistemimizin içerisinde daha yoğunluklu olarak yer alacağını düşünüyoruz.

Sürdürülebilir enerji dönüşümü için sadece enerji dönüşümünden bahsetmememiz lazım. Daha akıllı enerji dönüşüm politikalarından bahsetmemiz lazım. Daha duyarlı daha yanıtlayıcı daha esnek daha rasyonel, ayakları sağlam yere basan ve en önemlisi müşteriyi, tüketiciyi merkeze alan dijital bir enerji dönüşümünden bahsediyorum. Elbette ki jeopolitik gelişmelerin ülkemizin arz güvenliğine enerji dönüşüm sürecine olumsuz yansımaması için de bu toplantıda olduğu gibi uluslararası iş birliği ve dayanışmanın da artırılarak sürdürülmesi gerektiğini düşünüyorum.

Etkinlik detayı

Moderatörlüğünü Dünya Enerji Konseyi Türkiye Başkanı Alparslan BAYRAKTAR’ın yaptığı “Türkiye’de İklim Değişikliği, Yeni Enerjiler ve Enerji Dönüşümü” paneli ise SHURA Enerji Dönüşümü Merkezi Direktörü Dr. Değer SAYGIN, Arçelik A.Ş. Sürdürülebilirlik ve Resmi İlişkiler Direktörü Fatih ÖZKADI, Shell Enerji A.Ş. Kıdemli Operasyon Uzamanı Sıla BOZOK ve IFC Avrupa ve Orta Asya, Altyapı ve Doğal Kaynaklar Portföy Yöneticisi Emin Bülent İKİIŞIK’ı katılımcılarla bir araya getirdi.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı ve DEK Türkiye Başkanı Alparslan BAYRAKTAR;

Sayın BAYRAKTAR, konuşmalarına, küresel çapta düşük karbonlu ekonomiye geçiş trendinin hız kazandığını ve tüm gelişmiş/gelişmekte olan ülkelerin enerji sektörlerinin bir dönüşüm sürecine girdiğini vurgulayarak başladı.

Türkiye’nin, enerji sektörü açısından önemli gelişmelerin yaşandığı bir dönemde olduğunu belirten BAYRAKTAR, Türkiye’nin son 17 yıllık enerji sektörü dönüşüm hikayesini ve bu süreçte Paris İklim Anlaşması kapsamındaki yerinden bahsederek konuşmalarına devam etti.

Sayın BAYRAKTAR;

• Artık enerji sektöründe karbonsuzlaştırma, dijitalleşme, ademi merkeziyetçilik ve çeşitlendirme gibi kavramlar tartışılıyor ve enerji sektörünün dönüşümü bu tartışmalar çerçevesinde şekilleniyor.
• Türkiye’nin Ek-Dışı ülke grubuna dahil edilerek mali açıdan desteklenmesi ve iklim değişikliği ile mücadelesine devam etmesi gerektiğine inanıyorum.
• Türkiye olarak iklim değişikliği ile ilgili, dünya çapında gösterilen çabalara her zaman destek olduk ve olmaya devam edeceğiz.
• DEK Türkiye olarak, Türkiye’nin Yeşil Yol Haritası Projemize IC4R ve İTÜ koordinasyonunda start veriyoruz.
• Tüm makro iktisadi etkileri değerlendirmek suretiyle, Türkiye ve dünya kamuoyuna bu çalışmayı sunmayı hedefliyoruz.
• Türkiye’nin Paris Anlaşmasından bağımsız bir hikaye yazması lazım.
• Bu iş sadece enerji sektörünün işi değil, tarımdan sanayiye binalara şehirlere, bütün bu anlayışın yayılması gerekiyor.
• Bütüncül ve kapsamlı yaklaşım hepsinden en önemlisi.
• Önümüzdeki süreçte her şeyin bugün hesap ettiğimizden daha hızlı dönüşeceğini düşünüyorum. Bu hızlı gelen değişime hazırlıklı olmamız gerekiyor.

Shell Türkiye Ülke Başkanı Ahmet ERDEM;

• Bize verilen emanete, dünyamıza ve gelecek nesillere sahip çıkmak için sürdürülebilir bir geleceği hedeflememiz gerekiyor. Bu hedef de küresel olarak net sıfır emisyona ulaşmaktır.
• Ülkemizin değişen dünya düzeni ve dengeleri içinde, bu alanda da lider ve örnek bir ülke olmasının önemli olduğuna ve fırsatları beraberinde getireceğine inanıyorum. Tabii ki bunu ekonomimize fazla olumsuz etki yaratmadan yapmak öncelikli hedefimiz olmalı.
• Shell olarak 2050 senesinde sunduğumuz enerji ürünlerinin karbon yoğunluğunu yarı yarıya azaltmayı hedefliyoruz. Bu doğrultuda 2030 da dünyanın en büyük elektrik şirketi olma isteğimizi de açıkça ifade ettik
• Az karbonlu bir gelecek için yeni enerjiler yeterli değil, bu anlamda doğalgaz ve sağladığı esnekliği ile LNG ön plana çıkıyor. Türkiye son yıllarda bu alanda çok büyük aşamalar kat etti.
• Shell Türkiye olarak Türkiye’de karayolu taşımacılığına yönelik ilk istasyonumuzu açtık. LNG talebi özellikle ağır vasıta ile taşımacılık alanında da artacak.
• Sorun tabii ki sadece arz tarafında çözülemez, talep tarafında da değişimin olması lazım. Bu da yapılacak düzenlemeler, bu düzenlemelerin ve artan bilincin tüketici tercih ve davranışlarında yapacağı değişimle mümkün olacaktır. Bilinç ve ortak fayda yaratmak ta tabi ki STK’lar da çok önemli rol oynayacaktır.
• Ülkemiz ve dünyanın uzun vadeli geleceği için ekonomik, politik ve sosyal birçok zorluğu olabilecek bu emisyon hedefleri ancak elbirliğiyle, ortak noktaları bularak, birlikte çalışarak başarılabilecek konulardır.

Royal Dutch Shell İklim Değişikliği Başdanışmanı David HONE, “Küresel İklim Değişikliği Sunumu”

• 2019 yılında iklim ve karbon emisyonları geçtiğimiz her seneden daha fazla konuşuldu ve tartışıldı. Küresel ve bölgesel anlamda bir çok farklı senaryo üzerinde duruldu.
• David HONE sunumuna küresel ölçekte iklim ve sıcaklık anomalilerinin gelişiminin analizi ile başlıyor. Paris İklim Anlaşması hedeflerini ve elementlerini inceliyor. Daha sonra Türkiye enerji sisteminin analizi; tedarik, çevirim, tüketim sektörleri, araç parkı açılarından ele alıyor ve Shell İklim Senaryoları (SKY) çerçevesinde hem tüketim gelişimi hem de gaz emisyonları çerçevelerinde 2050 yılı sonrası tahminlerini ve kestirimlerini sunuyor.
• HONE, sunumuna Türkiye’nin bugünden 2070 yılına kadar net sıfır karbon emisyonu hedefine ulaşıp ulaşamayacağını irdeliyor ve bu konuyla ilgili senaryolar paylaşıyor. HONE, senaryolarını oluştururken karbon fiyatlaması, verimlilik artışı, elektrifikasyon, yeni enerji sistemleri, karbon yakalanması ve depolaması, yeniden orman haline getirme ve ağaçlandırma gibi bir çok enstrümandan faydalanıyor.
• HONE sunumunu Shell Türkiye İklim senaryolarını paylaşarak bitiriyor.
• 2070 yılında net sıfır emisyon hedefine ulaşabilmemiz için altı büyük adım atmamız gerekiyor:
  1. Geniş yasal çerçeve içerisinde karbon fiyatlaması,
  2. Gelişme ile birlikte gelen talebi baskılamak için verimlilik,
  3. Ulaşım dahil elektrifikasyonun hızla arttırılması,
  4. Daha çok yenilenebilir enerji kaynaklarını olduğu yeni bir enerji sistemi oluşuyor. Türkiye’de bu oluşum ile uyumlu davranıyor. Bu uyumun devamı,
  5. Karbon yakalama ve depolaması,
  6. Büyük çaplı ağaçlandırma çalışmaları, gereklidir.

Etkinlik detayı

Sunumu indirmek için tıklayın

“BP Enerji Görünümü 2019” Raporu üzerinden Türkiye ve dünyanın enerji gündeminin değerlendirildiği 6. DEK Konuşmaları, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı ve DEK Türkiye Başkanı Alparslan BAYRAKTAR, BP Türkiye Ülke Başkanı Joe MURPHY ve EPDK Başkanı Mustafa YILMAZ’ın açılış konuşmalarıyla başladı.

Moderatörlüğünü Dünya Enerji Konseyi Türkiye Başkan Yardımcısı Kıvanç ZAİMLER’in yaptığı “Küresel Enerji Dönüşümü ve Türkiye’nin Konumu” panel ise ZORLU Holding A.Ş. Enerji Grup Başkanı Sinan AK, Dünya Enerji Konseyi Türkiye Yönetim Kurulu Üyesi Barış SANLI, MEDREG Başkanı Gülefşan DEMİRBAŞ ve TÜREB Başkanı Hakan YILDIRIM’ı katılımcılarla bir araya getirdi.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı ve DEK Türkiye Başkanı Alparslan BAYRAKTAR;

Sayın BAYRAKTAR, konuşmalarına, küresel çapta düşük karbonlu ekonomiye geçiş trendinin hız kazandığını ve tüm gelişmiş/gelişmekte olan ülkelerin enerji sektörlerinin bir dönüşüm sürecine girdiğini vurgulayarak başladı.

Türkiye’nin, enerji sektörü açısından önemli gelişmelerin yaşandığı bir dönemde olduğunu belirten BAYRAKTAR, Türkiye’nin son 17 yıllık enerji sektörü dönüşüm hikayesini ve bu süreçte Paris İklim Anlaşması kapsamındaki yerinden bahsederek konuşmalarına devam etti.

Enerji politikalarının başarıya ulaşmasında önemli unsur olarak görülen politik hedeflerdeki devamlılık, belirlilik ve öngörülebilirlik ile, geçmiş dönemde Milli Enerji ve Maden Politikası altında çizilen vizyonun yeni dönemde de kuvvetli bir şekilde devam edeceğini belirten BAYRAKTAR, bu anlamda, arz güvenliği, yerlileştirme ve öngörülebilir piyasa odaklı politikaların, hayata geçirilebilmesinin sektörün tüm paydaşlarının katkılarıyla olacağının altını çizdi. Sayın BAYRAKTAR, “Türkiye, enerji dönüşümünün ikinci aşamasını gerçekleştirmek için yeterli teknik, hukuki ve finansal imkanlara sahiptir” dedi. Ayrıca, BAYRAKTAR, Türkiye’nin iklim değişikliği ile ilgili olarak dünya çapında gösterilen çabalara her zaman destek olduğunu ve olmaya devam edeceğini belirtti. “Bu anlamda, son 17 yılda yenilenebilir alanında yaptığımız yatırımlar, doğalgazın Türkiye’de tüm hane halkına, 81 ile ulaşması, enerji verimliliği politika ve uygulamaları ve daha birçok faaliyeti gerçekleştirdik, gerçekleştirmeye de devam ediyoruz” sözleri ile konuşmalarını gerçekleştirdi.

BP Türkiye Ülke Başkanı Joe MURPHY;

BP Enerji Görünümü 2019 raporunun bir dizi senaryoyu ele aldığına vurgu yapan BP Türkiye Ülke Başkanı Joe MURPHY, Rapor’un dünyanın enerji miksinin nasıl değiştiğini ve dünya enerji piyasaları için gelecek 20 yıl tahminlerinin yer alacağı uzun vadeli enerji eğilimlerinin değerlendirildiğini ifade etti.

MURPHY, BP’nin bir asrı aşkın süredir Türkiye’de faaliyetlerini sürdürdüğünü ve Türkiye’nin BP için stratejik önemi olduğunu belirtti. Akaryakıt operasyonlarından madeni yağa, havacılık yakıtlarından boru hatları projelerine dek çeşitli faaliyet alanlarında yer aldığını belirten MURPHY, uzun vadeli yatırımlarına devam edeceklerini ve paydaşlarıyla işbirliklerini sürdüreceklerini ifade etti.

BP Enerji Görünümü Raporu 2019

BP Global Ekonomi Direktörü Richard DE CAUX’nun toplantıda sunumunu gerçekleştirdiği, küresel enerji görünümünü 2040 yılına kadar biçimlendiren güçleri ve bu dönüşümün etrafındaki belirsizlikleri ele alan BP Enerji Görünümü 2019 Raporu’ndan önemli başlıklar ise şöyle:

• 2040 yılı itibarıyla küresel enerji piyasalarını etkileyebilecek enerji sektörüne ilişkin tahminlere yer verildi.
• 2040 yılına kadar olan dönemdeki en büyük belirsizlikler, daha düşük karbonlu bir geleceğe daha hızlı geçiş ihtiyacının yanı sıra, küresel ekonomik büyümeyi ve yükselen refahı desteklemek için ortaya çıkan daha fazla enerji ihtiyacı olarak vurgulandı. Raporda; küresel ekonomik büyümenin ve refah seviyesindeki artışın desteklenebilmesi için gereken enerjinin sağlanması ve hızlı bir şekilde düşük karbon salınımına geçilmesi konusundaki zorluklar, temel belirsizlikler arasında sıralandı.
• Bir dizi senaryoyu içeren BP Enerji Görünümü 2019 raporu, dünyanın karşı karşıya olduğu çifte zorluğu vurgulamasının yanı sıra aynı zamanda ticaret anlaşmazlıklarındaki tırmanışın olası etkilerine dair konuları dikkate almıştır.
• Hindistan, Çin ve Asya’daki küresel enerji talebinin yaşam standartlarındaki iyileştirmelerle birlikte 2040 yılında yaklaşık üçte bir oranında artış göstereceği de belirtildi.
• Yenilenebilir enerjinin küresel enerji sistemine giriş hızına daha önce hiçbir yakıtın ulaşmadığı ve hatta yenilenebilir enerji kaynakları ve doğalgazın birincil enerjideki büyümenin büyük çoğunluğunu oluşturduğu vurgulanmıştır. BP’nin gelişen dönüşüm senaryosunda da, yeni enerjinin %85’i daha düşük karbon emisyonuna sahip olduğu belirtildi.
• Yenilenebilir enerjinin küresel enerji sistemine girişinin tarihsel olarak diğer enerji kaynaklarından çok daha hızlı olduğu belirtilen raporda, 2040 yılına kadarki sürenin ilk yarısında petrole talebin artacağı, fakat ilerleyen dönemde bu talebin daha yatay bir hal alacağı öngörüldü. Öte yandan raporda, 2040 yılına kadar küresel enerji talebinin karşılanabilmesi için yeni petrol sahalarında olan yatırımın devam etmesinin beklendiği belirtildi.

Etkinlik detayı

Sunumu indirmek için tıklayın

Etkinliğin açılış konuşmasını yapan Dünya Enerji Konseyi Türkiye Başkanı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bakan Yardımcısı Alparslan BAYRAKTAR, Türkiye’nin son 15 yılda enerjide büyük bir dönüşüme imza attığını hatırlatarak, bu başarı öyküsünün siyasi istikrar, artan talep ve finansmana erişim sayesinde mümkün olduğunu ifade etti. BAYRAKTAR, “Varlık fiyatlarının mevcut seviyeleri, piyasaya yeni girişler için kazanç fırsatı sunuyor” dedi.

Dünya Enerji Konseyi Türkiye Başkan Yardımcısı Kıvanç ZAİMLER tarafından yönetilen “Finansal Sürdürülebilirlik” paneline katılan Garanti Bankası Genel Müdür Yardımcısı Ebru EDİN, IFC Ülke Müdürü Arnaud DUPOIZAT, Akbank Genel Müdür Yardımcısı Levent ÇELEBİOĞLU ve Bereket Enerji Grubu CEO’su İdris KÜPELİ, katılımcılarla finans ve enerji sektörlerinin işbirliği imkanları hakkında görüşlerini paylaştı.

Moderatörlüğünü Dünya Enerji Konseyi Türkiye Genel Sekreteri Mehmet ERTÜRK’ün yaptığı “Enerjide Yatırım Fırsatları” paneli ise TSKB Proje Finansmanı Müdürü Tolga KIRAL, Türkiye Varlık Fonu Genel Müdür Yardımcısı Çağatay ABRAŞ, Kolin İnşaat CEO’su Cantekin DİNÇERLER ve EBRD Türkiye Direktörü Arvid TUERKNER’i katılımcılarla bir araya getirdi.

Etkinlik detayı

Atlantic Council IN TURKEY ve Dünya Enerji Konseyi Türkiye ev sahipliğinde düzenlenen toplantıda Amerika, Avrupa ve Türkiye’den katılan uzmanlar ve enerji sektörünün önde gelen temsilcileri Türkiye’nin Yenilenebilir Enerji Görünümünü değerlendirdiler.

Son yıllarda yenilenebilir enerji ihaleleriyle tüm dünyada ses getiren Türkiye’nin yenilenebilir enerji yatırımlarını ve elektrik sektöründe dünyadaki yeni teknolojileri değerlendirmek üzere Atlantic Council Türkiye ve Dünya Enerji Konseyi Türkiye tarafından düzenlenen toplantı 19 Aralık tarihinde İstanbul’da yapıldı.

Toplantının açılış konuşmalarını ev sahipleri Atlantic Council Türkiye İcra Direktörü Defne Sadıklar-Arslan ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Bakan Yardımcısı ve Dünya Enerji Konseyi Türkiye Yönetim Kurulu Başkanı Alparslan Bayraktar yaptı. Defne Sadıklar-Arslan “Türkiye’de ağırlıklı olarak fosil yakıt ithalatına dayalı enerji tüketimi olmasının ülkenin cari açığına yansıdığını hem bu nedenle hem de enerji güvenliğini sağlamak için Türkiye’de yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarını geliştirmenin büyük bir fırsat” sunduğunu söyledi. Türkiye’nin geçirmekte olduğu enerji dönüşümünü ele alan Bakan Yardımcısı Alparslan Bayraktar, 2002 yılından bu yana temel olarak enerji piyasasının yapısını değiştiren reformları içeren dönemi “Dönüşüm 1.0”, 2016 yılından bu yana başlatılan  Milli Enerji ve Maden Politikası çerçevesinde, yenilenebilir enerji kaynakları, enerji verimliliği ve depolama teknolojilerini odağına alan yeni dönemi ise “Dönüşüm 2.0” olarak tanımlayarak yeni dönemde, Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı ve bütüncül enerji politikasıyla rekabeti, sosyal etkiyi, istihdamı, sanayiyi ve ARGE’yi içeren makroekonomik bir politik vizyon oluşturulduğunu söyledi.

Yenilenebilir Enerji Yatırımları görünümleri konusunda yapılan birinci panelde Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası Ülke Başkan Vekili Şule Kılıç Banka’nın ulusal enerji verimliliği aksiyon planına dikkat çekerek, tüketimin azaltılması yönünde yapılacak yatırımlarla Türkiye’de %14’e yakın birincil enerji tasarrufu yapılabileceğini belirtti. Kılıç, 2020 sonrası yenilenebilir enerji aksiyon planıyla ilgili olarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’yla yaptıkları çalışmaları anlattı.

Çalık Enerji, Enerji Yatırımları Direktörü Hikmet Gökoğlu Türkiye’de sektörde yaşananların dünyadan bağımsız olmadığını ve buradaki gelişmelerin Türkiye’deki yatırımları da etkilediğini belirtti. Gökoğlu, özellikle de dünya kurulu gücünün %25’ine, dünyadaki yenilenebilir enerjinin de %29’una sahip olan Çin’in 2025’e kadar var olan kurulu gücüne 742000 MW ek güç ekleme ve bunun %70’ini yenilenebilir enerjiden sağlama hedeflerinin, tüm firmaların maliyetini etkilediğini açıkladı.

Hem teknoloji sağlayıcı şirket tarafı hem de yatırımcı şirket tarafında deneyim sahibi olan Kalyon Enerji Yatırımları CEO’su Hakan Yıldırım, yenilenebilir enerji kapasitesini artırma hedefinin birtakım zorluklarla beraber geldiğini, yatırım mekanizmasının hem vergi ödeyenlerin sırtına en az yük bindirmesi, hem de yerelde istihdam ve katma değer yaratması gerektiğini belirtti. Bu zorluklara cevap verebilecek Dönüşüm 2.0’nin de esas olarak ihale sistemi olduğunu vurguladı.

İstanbul Regülasyon Merkezi Direktörü Profesör Matthias Finger Türkiye’de yenilenebilir enerjinin gelişmesi ve çekici yatırım fırsatlarının oluşturulması için regülasyonun çok önemli olduğuna ve enerji verimliliğini güçlendirmek için şebekenin önemine vurgu yaptı. “Türkiye’de sadece Dönüşüm 2.0’a değil, Regülasyon 2.0’a da ihtiyaç var” dedi ve dijitalleşme nedeniyle en optimal şebekenin oluşturulabileceği bir regülasyon modelinin düşünülmesine ihtiyaç olduğunu söyledi.

Fiba Holding Yönetim Kurulu Üyesi Murat Özyeğin, ticaret savaşları, uluslararası ilişkilerdeki çalkantılar ve FED’in faiz politikasındaki gelişmelerin Türk ekonomisini de etkilediğini, ancak Türkiye’de piyasaya güvenin yeniden döndüğünü; enflasyonun ve banka faizlerdeki düşüşlerin, cari açığın kapanması konularındaki son 1,5 aydaki verilerin olumlu olduğunu ve dengeleme sürecinin devam ettiğini söyledi. Bu bağlamda Türkiye’de yenilenebilir enerji alanındaki yatırımlarla ilgili olarak Türkiye’de artık averaj bir getirisi olacak proje yapma lüksünün olmadığını söyledi.

Yeni teknolojiler ve yeni modeller yenilenebilir enerjinin verimli ve sürdürülebilir kullanımını destekliyor

“Elektrik Sektörü’nde Yeni Teknolojiler ve Modeller” konulu ikinci panelin moderatörlüğünü Sabancı Holding Enerji Grup Başkanı ve Dünya Enerji Konseyi Başkan Vekili Kıvanç Zaimler yaptı.

Elektrik üretiminde son yıllarda öne çıkan bir başka alan da jeotermal kaynakların kullanımı.

Geçen yıla kadar İzlanda Sanayi ve Ticaret Bakanı olan Atlantic Council Küresel Enerji Merkezi Kıdemli Araştırmacısı Ragnheiður Elín Árnadóttir, elektrik üretiminin %100 yenilenebilir enerji kaynaklarından sağlandığı İzlanda’da, 1970’lerdeki petrol krizinden sonra ortaya konulan siyasi irade ile aşama kaydedildiğini anlattı. Daha önce evlerin yarısının ısınmasının ithal edilen fosil yakıtlarla yapıldığını söyleyen Arnadottir, bugün bunun %99,9’unun yenilenebilir enerji kaynakları ile ve bunun da %90’ının jeotermal kaynaklardan sağlandığını anlattı.  Arnadottir çok geniş bir jeotermal potansiyeli olduğu halde Türkiye’nin enerji karışımında bunun sadece %1,3 gibi küçük bir orana karşılık geldiğini hatırlattı.

Atlantic Council Küresel Enerji Merkezi Kıdemli Araştırmacısı ve eski Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi Enerji ve İklim Değişikliği Kıdemli Direktörü olan John E. Morton, Yurtdışı Özel Yatırım Kuruluşu (OPIC)’te çalıştığı yıllarda 10 milyon dolar olan yenilenebilir enerji yatırımlarının 1 milyar dolara çıktığını ve tüm dünyada yenilenebilir enerji yatırımlarına dönük inanılmaz bir geçiş süreci yaşandığını ve fosil yakıtlara karşı, özellikle de kömüre olan yatırım konusunda tüm dünyada çok büyük bir çekince olduğunu söyledi.

Yenilenebilir enerji alanındaki gelişmeler bu kaynakların sürdürülebilir olmasını sağlayan enerji depolaması alanındaki ilerlemelerle başa baş gidiyor. Uluslararası saygın haber portalı Quartz’ın iklim değişikliği uzmanı gazetecisi Akshat Rathi Türkiye’de enerji depolamanın geleceği konusunda konuşmak için çok erken olduğunu, rüzgar ve güneş enerjisinin çok geniş bir yer kapladığı Çin’de bile enerji depolama alanında gelişmelerin kısıtlı olduğunu hatırlattı.  Yenilenebilir enerjinin Türkiye’de güçlenmesiyle, depolamanın da daha önemli hale geleceğini söyledi.

Temiz enerji teknolojileri alanında bir çığır açan elektrikli araçların gelişimi konusunda Atlantic Council Global Enerji Merkezi İklim ve İleri Enerji uzmanı David Livingston sadece 2025’ten sonra yeni araba satışlarının %28’inin elektrikli arabalar olacağı yönündeki öngörülerini paylaştı. Elektrikli arabalara geçişin tüm dünyada farklı geliştiğini belirten Livingston, Amerika’da pazarın %2 civarında olduğunu ancak Türkiye’de konuya elektrikli araç stratejisi yerine elektrikli ulaşım stratejisi geliştirilmesi açısından yaklaşılması gerektiğini vurguladı. Livingston, günde birkaç saat trafikte kalan özel araçlar yerine günün büyük bir kısmını trafikte geçiren otobüslere öncelik verilmesi gerektiğini ve bu konuda şebekenin güçlendirilmesinin araçların şarj edilmesinin sağlanması açısından çok önemli olduğunu hatırlattı.

Etkinlik detayı

“BP Enerji Görünümü 2018” Raporu üzerinden Türkiye ve dünyanın enerji gündeminin değerlendirildiği 3. DEK Konuşmaları, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı ve DEK Türkiye Başkanı Alparslan BAYRAKTAR, BP Türkiye Ülke Başkanı Mick STUMP ve EPDK Başkanı Mustafa YILMAZ’ın açılış konuşmalarıyla başladı.

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı ve DEK Türkiye Başkanı Alparslan BAYRAKTAR;

Sayın BAYRAKTAR, konuşmalarına DEK Türkiye bünyesinde gerçekleştirilen faaliyetlerle başladı. DEK Atölye İstanbul Programına Ekim ayı sonunda başlanacağını ve burada en önemli iş ortağının EPİAŞ olacağını belirten BAYRAKTAR, DEK Konuşmaları serisine de ortak programlarla devam edileceği bilgisini verdi.

Türkiye’nin, enerji sektörü açısından önemli gelişmelerin yaşandığı bir dönemde olduğunu vurgulayan BAYRAKTAR, konuşmalarına, yeni yönetim modelinin getirdiği değişiklikler ve enerji politikaları ile devam etti. Enerji politikalarının başarıya ulaşmasında önemli unsur olarak görülen politik hedeflerdeki devamlılık, belirlilik ve öngörülebilirlik ile, geçmiş dönemde Milli Enerji ve Maden Politikası altında çizilen vizyonun yeni dönemde de kuvvetli bir şekilde devam edeceğini belirten BAYRAKTAR, bu anlamda, arz güvenliği, yerlileştirme ve öngörülebilir piyasa odaklı politikaların, birbiriyle ve gelişen ve değişen piyasa koşullarıyla uyumlu şekilde önceliklendirileceğinin altını çizdi.

BP Türkiye Ülke Başkanı Mick STUMP;

BP Enerji Görünümü 2018 raporunun bir dizi senaryoyu ele aldığına vurgu yapan BP Türkiye Ülke Başkanı Mick STUMP, küresel çapta enerji talebinin büyümeye devam edeceğini ve 2040 yılına kadar artan enerji talebinin dörtte birinin yenilenebilir enerji kaynakları tarafından karşılanabileceğini ve petrol ve doğal gazın dünya enerjisinin yarısından fazlasını oluşturmaya devam edeceğini ifade etti. STUMP, Türkiye’nin, enerji dönüşümleri açısından büyük bir stratejik öneme sahip olduğuna ve ekonomisi en çok büyüyen 20 ülkeden biri olduğuna vurgu yaparak, geleceğin en önemli enerji kaynaklarından olan doğal gaz projeleri ile de dünyanın odağında bulunduğunu belirtti.

“Bugün Türkiye, dünya ölçeğinde büyük Akaryakıt, Madeni Yağ ve Havacılık operasyonları ve TANAP ve BTC gibi büyük enerji projeleri ile enerji ülkesi konumunu koruyor. Biz de BP olarak bu gibi projelerde yer almaya ve Türkiye’deki yüz yılı aşkın varlığımızı yeni yatırımlarımızla daha da geliştirerek sürdürmeye devam edeceğiz” dedi.

BP Enerji Görünümü Raporu 2018

BP Grup Baş Ekonomisti William ZIMMERN’in toplantıda sunumunu gerçekleştirdiği BP Enerji Görünümü 2018 raporundan önemli başlıklar ise şöyle:

• Enerji talebindeki artışın yaklaşık yüzde 70’ini elektrik oluşturuyor. Rapor taşımacılık sektöründe elektriğin penetrasyonunu hem elektrikli araç sayısını (EV’ler) hem de her bir aracın ne kadar yoğun kullanıldığını göz önüne alarak ölçüyor.
• Gelişen Dönüşüm Senaryosu’nda, küresel otomobil parkındaki EV’lerin payı 2040 yılına kadar yaklaşık %15’e ulaşacak ki bu da neredeyse 2 milyarlık bir otomobil parkında 300 milyondan fazla otomobil demek. Bununla birlikte, elektrikli otomobillerin kullanım yoğunluğu da hesaba katıldığında, elektrikle çalışan binek otomobillerin kilometre payı yüzde 30’un üzerinde.
• Senaryoya göre dikkat çeken bir başka konu ise yenilenebilir enerjinin %400’ün üzerinde büyüme ve küresel enerji üretimindeki artışın %50’sinden fazlasını oluşturma beklentisi. Elektrikli otomobillerdeki çok hızlı büyümenin petrol talebinin çökmesine neden olacağı fikri temel rakamlarla desteklenmiyor. Her ne kadar elektrik en önemli artış gösterecek enerji kaynaklarından birisi olsa da petrol ve doğal gazın dünya enerjisinin yarısından fazlasını oluşturması bekleniyor.
• İçten yanmalı motorlar yasağının uygulandığı ve çok yüksek verimlilik standartlarının görüldüğü bir senaryoda bile, petrol talebi 2040 yılında bugünkü seviyeden daha yüksek olarak hesaplanıyor.
• Gelişen dönüşüm senaryosuna göre, enerji talebinin büyümesi ve tüketimin daha da artacak olması sebebiyle karbon emisyonları 2040 yılına kadar yüzde 10 artış gösteriyor. BP Enerji Görünümü 2018; 2040 yılına kadar karbon emisyonlarının neredeyse yüzde 50 oranında azaltıldığı keskin bir düşüşü içeren ‘Daha Hızlı Dönüşüm’ senaryosunu da inceliyor.

Etkinlik detayı

Sunumu indirmek için tıklayın

Program, sırasıyla Yönetim Kurulu Başkanımız Alparslan BAYRAKTAR, Shell Türkiye Ülke Başkanı Ahmet ERDEM ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Müsteşarı Fatih DÖNMEZ’in açılış konuşmaları ile başladı.

Milli Komitemiz bünyesinde gerçekleştirilen faaliyetlerden bahseden BAYRAKTAR’ın ardından ERDEM, konuşmalarında enerji piyasalarının bir değişim ve dönüşüm sürecinden geçtiğini, ortak hareket etmenin bu süreçte avantajlı olacağını ve DEK Konuşmaları’nın bunun için önemli bir platform olduğunu belirtti. 100 yılı aşkın süredir 70 ülkede faaliyet gösteren ve günlük 3,7 milyon varil petrol ve doğalgaz üretimi yapan Shell’in “Yeni Enerjiler” iş koluyla da faaliyetlerde bulunduklarını ifade eden ERDEM, Milli Enerji ve Maden Politikası stratejileri doğrultusunda ithalat bağımlılığının azaltılmasını önemli gördüklerini ve doğalgazın bu strateji çerçevesindeki rolünün büyük olduğunu vurguladı.

Sayın DÖNMEZ ise, LNG’nin, enerjideki gelişen teknolojiyi en iyi yansıtan emtialardan biri olduğuna dikkat çekerek ülkemizdeki piyasalarına ilişkin bilgi paylaşımında bulundu. Sayın Bakanımız tarafından ortaya konan Milli Enerji ve Maden Politikası kapsamında öne çıkan arz güvenliği için doğalgaz talebinin karşılanmasının büyük önem taşıdığını belirten DÖNMEZ, yeni yüzer depolama ve gazlaştırma ünitelerinin (FSRU) sisteme dahil edilmesi ile giriş kapasitemizin arttığını ve geçen yıl tüm talebin karşılandığını ifade etti. Toplam gaz arzının %20’ye yakınının temin edildiği LNG’de, önümüzdeki yıl terminal sayısının artırılması suretiyle, kapasite artışına gidileceğini de sözlerine ekleyen DÖNMEZ, özellikle büyükşehirlerimizde toplu taşımada kullanılan CNG’nin de yaygınlaştırıldığını vurguladı. Kaynak çeşitliliği açısından önemli bir araç olarak görülen LNG’nin deniz ve demir yolu taşımacılığında kullanımı konusunda da çalışmalar yapıldığı, böylece çevreci ve ekonomik bir dönüşüm izleneceği ifade edildi.

ALBAYRAK’ın, “Shell LNG Görünümü 2018 ve Yeni Enerjiler” sunumunda yaptığı açıklamalardan bazı notlar ise şöyle:

• Dünya enerji dağılımının çoğunluğu hidrokarbonlar oluşturmaya devam edecek. Talebin hızlı artışıyla birlikte, hidrokarbon talebi de artacak ve enerji dağılımındaki önemli payını koruyacak.
• Şu anda 1,1 milyar insanın elektriğe erişimi yok ve 1 milyar insanın da sürdürülebilir elektriğe erişimi yok. 2070 yılına kadar global enerji talebi ikiye katlanacak.
• Dünyanın artan enerji talebini daha çok enerji ve daha az emisyon ile gerçekleştirebilmemiz, her türlü enerji kaynağını verimli olarak kullanmamızdan geçiyor.
• Kaya gazı ve yeni teknolojiler geleceğin fırsatları olarak karşımıza çıkıyor.
• Shell olarak, 2050 yılında ürünlerimizin emisyonlarını %50 azaltma hedefimiz var, bu doğrultuda tüm paydaşlarla iş birliği içinde olmak önemli. Az karbonlu bir gelecek için yeni enerjiler yeterli değil, bu anlamda doğalgaz ön plana çıkıyor.
• Büyüyen talep için petrol ve gaza olan yatırımlarımız devam edecek. Yeni enerjiler için 2 milyar kaynak ayırdık. Karbon yakalama ve depolama konusunda Avustralya’da projelerimiz var.
• Yakıta göre küresel enerji talep artışında %46 ile asıl payın doğalgaz olacağını düşünmekteyiz. Sektöre göre baktığımızda gazdaki talep artışının %45’inin elektrik kaynaklı olduğu görülmektedir. Bölgeye göre bakıldığında ise küresel gaz talep artışının en büyük payı %38 ile Asya ve %33 ile Kuzey Amerika’ya ait olduğu görülmektedir.
• OECD ülkeleri enerji talebinde başı çekenler olup, aynı zamanda gaz ve yenilenebilir enerjiye geçişte de öncü durumdadır. Kömürde aşağı bir trend görülürken gazda artış trendi görülmektedir. OECD üyesi olmayan ülkelerde tam tersi bir tablo yaşanırken, Çin’in başı çekmesiyle tablonun değişmesi beklenmektedir.
• LNG talebinin artış göstereceğini öngörüyor ve bu talepte Asya’nın başı çekeceğine inanıyoruz. Bölgeye göre LNG talebi 2035’te ikiye katlanacak.
• Piyasada halen bir belirsizlik olsa da LNG bu belirsizlikleri çözecek dirençte bir enerji kaynağıdır.
• 2017 yılında, görülmemiş bir büyüklükte LNG kapasite artışı sağlandı ve bunların %45’i tamamlandı. Kapasite artışları başta Avusturya ve Amerika’dan gelirken, Avusturalya dışında tüm ülkeler, beklentilerinin üzerinde ihracat yaptı. İthalatta da başta Kuzey Asya geliyor.
• 2017’de LNG ithalatında 29 milyon ton artış gerçekleşti. En büyük ithalatçı Çin oldu. Çin’de %15 gaz talep artışına karşılık LNG’de %50 artış olduğu görüldü. LNG ile çalışan 70.000’i aşkın aracın olduğu Çin’de, her alanda yatırım yapılmakta ve etkileri hızla görülmektedir.
• LNG ithalatlarında ikinci sırada Kore ve üçüncü sırada Türkiye yer alıyor.
• FSRU uygun ünitelerle rekabetçi bir ortam sunmakta ve arz güvenliğine katkıda bulunmaktadır.
• LNG talebi taşımacılık alanında da artacak, kısa vadede ağır taşıtlar fark atacaktır.
• Tedarik alanında yatırımın geri kalması, gelecekteki LNG piyasasının büyümesini riske atıyor. Bu yüzden 2020’li yılların sonuna doğru bir daralma olacağını düşünüyoruz. Fiyatlandırmada önemli bir etki beklememekle birlikte, uzun vadeli talep artışını karşılamak için arz yatırımına ihtiyaç olduğu kanaatindeyiz.
• Taşımacılık, LNG’nin kullanımı için en hızlı gelişen alandır.
• Shell, 40.000-45.000 şarj noktası olan bir start-up şirketini satın aldı.
• Enerji sisteminde yük dağılımını dengelediği için akıllı şarj çok önemli. Şarjı 5-6 dakikaya düşüren teknolojiler var. Bu konuda Toyota ile yapılan görüşmeler doğrultusunda çok ciddi gelişmeler kaydediliyor.
• Aynı zamanda dijital ürünler ve hizmetleri bulunuyor. “Wonder Bill” evinizin tüm faturalarını bir araya getiriyor ve tedarikçi seçimi için destek sağlıyor.

Etkinlik detayı

Sunumu indirmek için tıklayın

BİROL, Uluslararası Enerji Ajansı’nın her sene çıkardığı ve dünyanın en çok satan enerji kitabı olan Dünya Enerji Görünümü 2017 (World Energy Outlook 2017) raporundaki vurucu bazı tespitleri izleyiciler ile paylaştı. Dünya Enerji Görünümü 2017 raporunda dört adet önemli yapısal değişim tespit edilmiştir:

1. ABD petrol ve doğalgaz üretiminde rakipsiz bir lider olma konusunda çok önemli adımlar atmıştır. Kaya gazı ve kaya petrolü devrimi ile önemli bir ihracatçı haline gelmektedir.
2. Güneş enerjisi maliyetlerinde son derece ciddi düşüşler gözlemlenmiştir. Güneş maliyeti 2014-2017 arasında yarıya düşmüş, 2020’ye kadar bir bu kadar daha düşüş beklenmektedir. Güneş enerjisi ülkeler için giderek daha karlı bir enerji kaynağı olmaya başlamıştır.
3. Dünya’nın en büyük enerji tüketicisi olan Çin’in ekonomi ve enerji politikalarında büyük değişim yoluna gittiği gözlemlenmiştir. “Gökyüzünü yeniden mavi yapma” sloganı ile Çin, artık dünyanın ağır işçisi olmaktan temiz enerji liderliğine soyunmuş bir ülke olarak öne çıkmaktadır.
4. Elektrifikasyon enerjinin geleceğidir. Elektrik talebi artışı 60% ile toplam enerji talebinin 30%’luk büyümesinden daha fazla bir büyüme göstermiştir.

Bu değişimler ülkelerin enerji güvenliği, enerji maliyetleri ve çevre ile ilgili ezberlerini yeniden gözden geçirmesi gerekliliğinin altını çizmektedir. Küresel alanda rollerde de değişimler gözlemlenmektedir. Orta Doğu ülkeleri dünyanın en önemli üreticileri olmaya devam etmekle beraber bir yandan da önemli tüketicileri olmaya başlamıştır. Diğer yandan, ABD Dünya’nın en önemli ithalatçısı iken önemli bir enerji ihracatçısı olmaya başlamıştır.

Enerji kaynaklarına gelinirse kömür ve petrolde önümüzdeki yıllarda büyümenin ivmesi azalarak devam etmesi öngörülmüştür. Gözlemler, doğalgaz için büyüme hızının korunarak devam edeceğini ancak bu büyümenin elektrik üretimi ile değil sanayi ve ısınma ihtiyaçları ile korunacağına işaret etmektedir. Kaynaklar arasında en büyük büyümenin ise yenilenebilir enerji ve nükleerde gerçekleşmesi beklenmektedir.

Çin, Dünya Enerji Görünümü 2017 raporunda önemli bir yer tutmuştur. Geçmiş 10 yılda kömürde gerçekleşen büyümenin tamamı Çin’den gelmiş, takip eden hava kirliliği nedeniyle kısıtlayıcı düzenlemelere gidilmiştir. Çin, doğalgaz piyasalarında istikrar bozan önemli bir faktör haline gelmiş, 2017 yılında LNG ithalatı %40 büyümüştür. Ülke ayrıca dünyanın bir numaralı güneş, rüzgar, nükleer ile elektrikli araba ülkesi haline gelmiş, enerji teknolojileri konusunda ülkeler arasında süren büyük yarışta en fazla kar eden ülke olarak dünyadaki 10 güneş panelinden 6’sını üretmektedir.

Önümüzdeki 20 yılda Çin’in mevcut kapasitesine bir ABD ekleyecek şekilde büyüyeceği ve benzer şekilde, Hindistan’ın da 20 yılda bir Avrupa kadar enerji yatırımı gerçekleştirmesi beklenmektedir. Bu yüzden dünyanın geri kalanı için Pekin ve Yeni Delhi’de alınacak kararlar son derece önem taşımaktadır. Bu ülkeler, hangi teknolojiye ya da kaynağa yatırım yaparlarsa sistemi o yönde değiştirecektir.

Elektrikli arabalar en çok gündeme getirilen konular arasında yer almaktadır. Dünyada 2 milyon elektrikli araba bulunmaktadır. Toplam 1 milyar aracın 1 milyonu ise Çin’de bulunmaktadır. Uluslararası Enerji Ajansı elektrikli arabaların sayısının hızlı bir şekilde artmasını beklemekte ve 2040 yılında sayısının 300 milyona varacağını düşünmektedir. Bunun sonucu olarak elektrikli arabalar ve konvansiyonel araçlardaki verimlilikten dolayı petrol talebinin düşeceği öngörülmektedir. Bu yüzden elektrikli arabaların kullanımının yaygınlaşması birçok ülkenin ekonomisinin tek bir ürüne dayalı olmasını riskli hale getirmektedir. Bununla birlikte kamyonlar, uçaklar ve petrokimya tesislerinde petrol talebinin artmaya devam etmesi beklenmektedir. 2017’de petrol talebindeki büyümenin %35’i sadece Asya’daki kamyonlardan gelmiştir.

Petrol ve doğalgazda ABD’nin üretiminin hızlı bir şekilde artacağı ve petrolde Suudi Arabistan’ı ve doğalgazda Rusya’yı geçeceği tahmin edilmektedir. Önümüzdeki 6 yıl içerisinde ABD ile Rusya üretimi arasındaki farkın %30’un üzerine çıkmasını beklenmektedir. Paris İklim Anlaşmasından çekilme kararına rağmen 2017’de Dünya’da en büyük emisyon azaltımı ABD’de gerçekleşmiştir. 2017’de de hızla artan rüzgar, güneş enerjisi ve kaya gazı ile bu trendin devam etmesi beklenmektedir.

Doğalgazın %60’ı boru hatları ile %40’ı ise LNG olarak taşınmaktadır. LNG’nin payının ciddi bir şekilde artması öngörülmüştür. Bu büyümenin büyük kısmının ABD, Avusturalya, Kanada, Doğu Afrika’dan gelmesi beklentiler arasındadır. Amerika, Kanada ve Avusturalya yeni gaz ihracatçıları olarak ortaya çıkacak, Türkiye gibi gaz ithalatçısı ülkeler ithalat kaynağında daha fazla seçeneğe sahip olacaktır. Bu ülkeler LNG ihraç etmeyecek olsa bile bu opsiyonu elinde tutması mevcut kontratlarında daha iyi fiyatlar elde etmeleri için önemli bir koz olacaktır. 2000’de ithalatçı ülke sayısı 5 iken, 2020’de bu sayının 50’ye ulaşması beklenmektedir.

Paris taahhütlerinin tümünün zorunlu olmadığı halde yerine getirildiğini varsaysak bile Dünya’nın ısısı 3 derece artacaktır. Paris’te belirlenen hedef ısı artışının maksimum 2 derece kalmasıydı. Çözüm (1) enerji verimliği, (2) doğalgaz, (3) güneş enerjisi ve (4) elektrikli araçlarda yatmaktadır. Normal yatırımların %15 artırılması ile bu hedeflere ulaşılabilir.

Elektrik depolamada hangi ülke öne çıkarsa önemli bir avantaj elde edecektir.

Nükleerin önemli bir rol oynaması beklentiler arasındadır. Japonya Başbakanı Sayın Abe’nin nükleere dönüş kararını Uluslararası Enerji Ajansı son derece pozitif bir gelişme olarak yorumlamıştır. Nükleerin Türkiye gibi elektrik talebi büyüyen ve büyüyecek olan ülkeler için son derece önemli olduğu düşünülmektedir.

Özetlemek gerekirse, Dünya Enerji Görünümü 2017 raporu aşağıdaki sonuçlara varmıştır:

1. ABD’deki petrol ve doğalgazdaki gelişmeler dış politika dahil her şeyi ve herkesi etkileyecektir.
2. Doğalgaz esnek bir yakıt olduğu için çevre konusunda önemli bir araç olacaktır.
3. Çin geçmişte tüm enerji piyasalarını sallamıştı. Yeni enerji teknolojileri ile yeniden sallayacaktır.
4. Sürdürülebilir kalkınma için iklim değişikliği ile birlikte enerjiye erişim ve hava kirliliği konusunda uluslararası bir iş birliği gerekmektedir.
5. Elektriğin daha önemli bir role sahip olması beklenmektedir. Elektrik yatırımları geçen yıl ilk defa petrol ve doğalgaz yatırımlarının önüne geçmiştir. Elektrik dijitalleşmeye birlikte ele alınmalı, regülasyonlar, siber güvenlik vb. konularda önemli değişiklikler yapılmalıdır.